Gnéasachas, Gaeilge agus Ceartaiseacht pholatúil


Smaointí ar an nGnéasachas inniu le Dónal Ó Catháin

Tá sochaí an lae inniu chomh forbartha is a bhí ariamh. Is dlíthe comhionannais a bhíonn á gcumadh ag an Rialtas go han-mhinic- ag na huaireanta sin nuair nach mbíonn siad ag déanamh tuilleadh scriosta don tír. Is daoine sibhialta sinn ar an mórchuid.RosieSexism

Tá deireadh curtha leis an sclábhaíocht (don chuid is mó, tá sí fós go forleathan i dtíortha neamh-fhorbartha agus is trua sin), agus ní féidir idirdhealú a dhéanamh ó thaobh cúrsaí cine, reiligiúin ná gnéis de, a deir an dlí. Is cinnte go mbíonn idirdhealú ar bhun fós, ach ‘s é mo phointe é ná go bhfuil idirdhealú den chineál seo i gcoinne an dlí agus nach mbíonn sé ag titim amach chomh rialta is a bhíodh.

Is toradh mí-ámharach ar an ngluaiseacht seo i dtreo chearta na ndaoine atá sa cheartaiseacht pholatúil. Ní bhíonn an t-ábhar seo bainteach le gníomhartha a bhíonn ar bun ag daoine, ach leis na nithe a deir siad, nó nach ndeir siad.

Léigh mé alt le déanaí sa Guardian a rinne trácht ar thuairimí a bhí ag A. A. Milne, scríbhneoir leabhar Winnie The Pooh, i leith an Bhéarla. Níor chreid sí go mba chóir go mbeadh an focal ‘Miss’ ann. Is téarma é seo le haghaidh mná nach bhfuil pósta.

An argóint a bhí aici ná nach raibh a leithéid d’fhocal cosúil ann d’fhir. D’aontóinn léi, níl aon chúis ar cheart go mbeadh an focal seo ann. Is fearr i bhfad ‘Ms’ a úsáid mar leagan baineann de ‘Mr’, nó b’fhéidir go mb’fhearr dom is fearr ‘Mr’ mar leagan fireann de ‘Ms’ a rá.

Tá an t-athrú sin ciallmhar agus go breá. Theastaigh uaithi tuilleadh athnuachana a dhéanamh ar an teanga áfach. In ionad na bhfocal ‘He’ agus ‘She’ a bheith ann, bhí sí i bhfábhar leagain neodraigh ‘Heesh’ a d’úsáidfí don dá chás. Dá nglacfaí an cur chuige seo ní bheadh racht feirge ar mhná ar léamh ‘He’ nó ‘His’ dóibh, áit nach bhfuil inscne faoi leith luaite.

Is féidir é seo a sheachaint tríd ‘One’ a úsáid, saorbhriathar an Bhéarla mar dhea. Ach más duine tú a mbíonn ‘one’ in úsáid agat an t-am ar fad is mó an méid fuatha a bheidh ag do chairde duit ná meas as ucht do chuid neodrachta teanga.

Is dócha go mbíonn an fhadhb chéanna sa Ghaeilge. Tá sé deacair agus casta a bheith ag rá sé nó sí, nó a (h) chuille huair gur gá úsáid a bhaint as an tríú pearsa uatha. Anuas ar sin níl a leithéid den fhocal ‘it’ sa Ghaeilge mar atá sa Bhéarla, gan inscne. An chúis atá leis sa Bhéarla ná nach bhfuil inscne ag focal ar bith sa Bhéarla.

Mar is eol dúinn sa Ghaeilge áfach, bíonn chuile hainmfhocal firinsceach nó baininscneach, agus cuid acu ina ndéghnéasaigh toisc nach féidir leo a n-aigní a dhéanamh suas.  Tá an claonadh ann sé a úsáid chun ‘it’ a rá sa Ghaeilge an t-am ar fad.

Tá sé sin i gceart de réir an Chaighdeáin don mhórchuid, ach le haghaidh na nuaireanta sin a mbítear ag déanamh tagairte d’ainmhocal baininscneach níl sé i gceart go teicniciúil. Mar shampla: Sin í an fhadbh.

Bhí sí ag cur as dom ní ba luaithe. Tá sé dúshlánach a dhóthain a bheith ag iarraidh na rialacha gramadaí eile a leanúint go bhfuil sé fíor-fhurasta dearmad a dhéanamh ar an gceann seo nach bhfuil ró-dháirire go fírinneach. Tá sé inghlactha sí nó sé a úsáid sa chomhthéacs seo.

 Teanga álainn gan amhras, ach teanga atá beagán cúl-chéimnitheach ag an am céanna?

Is iontas nach bhfuil feiminigh Ghaelacha ag gearán faoin ábhar seo- gach seans nach bhfuil aon fheimineach Gaelach ann chun a bheith ag clamhsán faoi, agus gurb í sin an chúis nach mbíonn aon ní le cloisteáil faoi. Is teanga thraidisiúnta atá sa Ghaeilge. Teanga álainn gan amhras, ach teanga atá beagán cúl-chéimnitheach ag an am céanna?

Nílim ag rá nach bhfuil na hoibrithe atá ag obair sa Roinn Gaeltachta “thíos leis na páistí” mar a déarfaí. Le déanaí chuir siad na focail ‘féinphic’ (selfie) agus tvuít (tweet) leis an teanga Ghaelach, i measc roinnt ceann eile.

An rud atá á rá agam ná go bhfuil sé deacair beannú do dhuine gan tagairt a dhéanamh do Dhia an Ghiúdachais. Is féidir “Haigh” a rá ar ndóigh, ach an bhfuil éinne ag iarraidh é sin a dhéanamh, go fírinneach? Ní féidir le dóchas bheith i saol an Ghaeilgeora gan beithinse an Dia chéanna a admháil.

Nílim ag rá go bhfuil Dia ann nó nach bhfuil ach táim ag rá go mb’fhéidir nach mbeadh baill de reiligiúin eile ró-shásta leis an nGaeilge ón taobh sin de.

An eachtra ar chuir mé ag machnamh faoi na cúrsaí seo ar fad ná scéal eile ar léigh mé sa Guardian, le bhur dtoil, bíodh tuiscint agaibh do mo liobrálachas.

Bhí Jo Swinson, Aire i bParlaimint na Breataine ina seasamh le linn do cheisteanna a bheith á gcur ar an bPríomh-Aire. An chúis a bhfuil sé seo conspóideach ná go raibh sí ag iompar le seacht mí ag an am. Anuas air sin ní fhéadfaí suíochán a thairiscint di toisc go mbeadh “gnéasachas” i gceist.

A chairde, i mo thuairimse, seo an cheartaiseacht pholatúil ag éirí áiféiseach. Is cinneáltas daonna a bheadh ann ag ofráil cabhrach do dhuine a bhí i ngátar, ní drochbhuanchruth á shamhlú i leith ban lag. Is cinnte go mórán bainte amach ag feiminigh sa 20ú haois do mhná. Ach níl aon bhuaiteoir in eachtra mar seo. An t-aon rud a tharlaíonn ná go gcailleann an chiall chomónta.

Sexism_Feature

8 dtuairim ar “Gnéasachas, Gaeilge agus Ceartaiseacht pholatúil

  1. Dónal, a chara:
    Ceart agat. Easpa taighde. Ach tuigeann tú é sin agus is iontach an rud é sin.
    Tá daoine ann atá chomh stuacach sin a cheapann go bhfuil siad ceart is cuma cén comhairle a fhaigheann siad. Níl tusa mar sin.

    Cúnamh le taighde mar sin duit:
    1. Maidir le níl “deireadh curtha leis an sclábhaíocht” ná gar dhó. Léigh https://www.freetheslaves.net/Document.Doc?id=34 led’ thoil.
    2. Maidir le “Ní féidir idirdhealú a dhéanamh ó thaobh cúrsaí cine, reiligiúin ná gnéis de”: is féidir. Tá siad difriúil. Is feictear gach lá iad. Ní leor dlíthe ar pháipéar. Bheadh scéal eile le fáil agat ó na Roma nó Gypsies nó Tincéirí nó Pavee air seo ná mar atá agatsa anseo. Freisin, tá scéalta ag Gaeilgeoir amháin http://www.thejournal.ie/una-minh-kavanagh-racial-attack-spat-on-932376-May2013/ duit.
    3. Maidir le reiligiúin in Éirinn, má tá fonn ort bheith i do mhúinteoir sa tír nuair atá sé deacair post a fháil beidh tú ag rá gur Chaitliceach thú is go mbeidh tú sásta glacadh leis an Catholic Ethos sa scoil fiú nuair nach bhfuil sé fíor. Is déarfaidh tú na paidreacha leis na páistí fiú nuair nach gcreideann tú iontu agus nuair a chreideann tú i gcearta daonna atá ag na gasúir oideachas a fháil gan iompúchán.
    4. Maidir le gnéasachas agus fuath ban, féach http://ancroiait.wordpress.com/2013/10/18/131-fuath-ban-sa-tir-is-sa-teanga/ led’ thoil.
    5. Maidir leis an bpointe: “nach mbíonn sé ag titim amach chomh rialta is a bhíodh” Léigh http://monthlyreview.org/2001/05/01/what-happened-to-the-womens-movement led’ thoil. Tá sé níos deacra anois ná mar a bhí. Níor fhoghlaim rialtas na hÉireann ó chás Savita. A mhalairt ar fad. Chaith siad masla eile inár dtreo. Caithfidh muid bheith as ár meabhair go hoifigiúil go mbeidh rogha againn.
    6. Táim caillte ar fad ar do phointe faoi Ms v Mr. Fág amach iad. Ní gá leo. Fear (A.A. Milne) a scríobh Winnie de Pooh. In áit He/She/One a scríobh bí ag tagairt ar dhaoine go ginearálta agus úsáid ‘They.’
    7. Maidir le “Is iontas nach bhfuil feiminigh Ghaelacha ag gearán faoin ábhar seo- gach seans nach bhfuil aon fheimineach Gaelach ann chun a bheith ag clamhsán faoi, agus gurb í sin an chúis nach mbíonn aon ní le cloisteáil faoi” bhuel… Níl ‘fhios agam cén áit ar chóir dom tosnú. Léigh an rid a scríobh tú amach os ard go chairde leat (mná) sula fhoilsíonn tú aon rud an chéad uair eile agus glac lena gcomhairle. Tuigeann tú gur féidir le fir bheith ina fheiminigh chomh maith, nach dtuigeann?
    8. Faoin inscine sa teanga tá mo thuairimí le fáil anseo http://ancroiait.wordpress.com/2012/01/01/a-dividing-spirit-sexism-in-language/ má tá Spáinnis agat 🙂
    9. Maidir le “Is cinnte go mórán bainte amach ag feiminigh sa 20ú haois do mhná” tá an ceart agat ACH léigh http://www.dosomething.org/tipsandtools/11-poignant-facts-about-women-around-world led’ thoil.
    10. Anseo i SAM tá an scéal go dona freisin agus mná ag cailleadh a gcearta go tapaidh go mór, mór mar gheall ar na bunúsaí.
    Ón taobh amuigh tá go leor daoine nach dtuigeann é ach tá mé ag rá leat, mar bhean, go bhfuil mo chloigeann tinn ó bheith ag bualadh an tsíleáil gloine sin.

    Beidh tú níos fearr an chéad uair eile. Cinnte. Tá muid go léir ag foghlaim. Go n-éirí leat.

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Pictiúr Google

Is le do chuntas Google atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Ceangal le %s