176. Faisteachas Fós in Éirinn

ancroiait

Greim ag an Eaglais ar na scoileanna is ní ligfidh siad saor iad go deo má tá a mbealach féin acu.

Scéal nua faoi na Magdalenes

Faisisteachas sa Spáinn mar an gcéanna linne re Magdalenes

An Eaglais sna hospidéil chomh maith

Tá réabhlóidí san aer is réabhlóid uaim le fada. Mo bhrionglóid? Oideachas (agus Institúidí na nÉireann) saor ón Eaglais. Is le nuacht ó Ruairí Quinn, An Cailín Rua, agus Philomena, tá dóchas agam anois. Seo scéal faoin gcos ar bolg faisisteach in Éirinn: sclábhaíocht, páistí díolta, agus dúnmharú. Agus thosaigh sé go léir ar scoil.

Tá cearta daonna agus réabhlóid i mbéal an phobail le déanaí is muid ag caint faoin nGaeilge agus faoi Margaretta D’Arcy. Is maith sin. Ní réabhlóid atá uainn i ndáiríre ach ár gcearta daonna. Ach caithfear labhairt amach go hard ar a son. Ach tá pictiúr agus scéal eile ar iarraidh anseo. Bíonn na…

Amharc ar an alt bunaidh 2,173 d’fhocla eile

Dul chun cinn á dhéanamh i bhfiosrú mharú bhleachtaire

nuacht agus cúrsaí reatha i nGaeilge

Agus é ag caint oíche Aoine ag ócáid i gcuimhne ar an Bhleachtaire Adrian O’Donohoe ag stáisiún na nGardaí i nDún Dealgán dúirt an Coimisinéir Martin Callinan go dtiocfadh cnag ar an doras chuig na gunnadóirí luath nó mall.

‘Coinnigh oraibh ag breathnú thar an gualainn’ ar seisean. ‘Tiocfaidh an cnag sin chugaibh.’

Dar leis go bhfuil an fiosrúchán ag dul go maith agus go leanfadh na Gardaí leis cibé acu go dtógfadh sé seachtain nó bliain chun teacht orthu sin a mharaigh an Garda O’Donohoe.

Agus  d’agair sé orthu sin thuaidh is theas a bhfuil eolas acu faoinar tharla teacht chun tosaigh nó go ndéanfadh an Garda iad a chosaint dá mba gá sin.

Tá tuairimíocht ann go bhfuil roinnt acu sin a bhí páirteach i marú an Gharda O’Donohoe thar lear anois agus go bhfuil an Garda ag comhoibriú le fórsaí eachtrannacha chun súl a choinneáil orthu. –

Amharc ar an alt bunaidh

Guth Pete Seeger ina thost

nuacht agus cúrsaí reatha i nGaeilge

Cailleadh Dé Máirt an t-amhránaí is an agóidí polaitiúil Pete Seeger in aois 94 bliain. Bhí sé tinn le tamall beag anuas.

Bhí aird agus aithne ar Pete Seeger le 60 bliain anuas agus mar aon leis an ardlíon amhrán a scríobh sé nó a chan sé bhí tionchar mhór aige ar cheoltóirí eile ó Bob Dylan is Joan Baez go Bruce Springsteen.

Ba ó Nua Eabhrac é Pete Seeger agus deir sé gur in aois 16 bliain a thit sé i ngrá le daoncheoil nuair a d’fhreastal sé ar cheolchoirm i North Carolina in 1935. Bhí sé go mór faoi thionchar Woody Guthrie agus sheinn ina chuideachta

D’fhoghlaim sé an bainseó cúig sreang agus deirtear go ndearna sé an uirlis a athbheochan ag am a bhí sé i mbaol a bheith fágtha ar lár ar fad.

D’imigh sé ó Harvard i ndiaidh dhá bhliain de staidear ar soceolaíocht. Dar…

Amharc ar an alt bunaidh 541 d’fhocla eile

Freagraíonn Sinn Féin a gCriticeoirí

Rinneadh go leor cáineadh ar Shinn Féin ar na mallaibh maidir lena dtacaíocht don Samhail Nua Maoinithe agus iad ag cur fáilte roimhe i mBéarla amháin. Déanann an Ball Tionóil Róise McCorley an páirtí a chosaint agus í ag freagairt ceisteanna ó Chiarán Dúnbarrach.

Dúnbarrach : Nach ionann an Samhail Nua Maoinithe agus díchoimisiúnú na Gaeilge sna Sé Chontae?

Rosie-McCorley
Rosie McCorley, Ball Tionól de chuid Sinn Féin agus Gaeilgeoir.

McCorley : “Tá an tSamhail Nua Mhaoinithe do oileán iomlán na hÉireann faoi chaibidil le roinnt mhaith blianta anois.

“Le cuidiú a thabhairt ar ár n-aighneacht féin chuig Foras na Gaeilge, phléigh Sinn Féin na cúrsaí seo leis na grúpaí in earnáil na Gaeilge ar fud an oileáin, agus bhí aontú ann go raibh gá le hathrú ann.  Seo mar thoradh ar sin.

“Tá freagracht uile-Éireann don Ghaeilge i gceist anseo, agus beidh béim ar forbairt agus ar dul chun cinn na Gaeilge ach go háirithe sna ceantracha a bhfuil an riachtanas is mó acu.

“In ainneoin go bhfuil na príomh-eagraíochtaí lonnaithe i mBaile Átha Cliath tá siad eagraithe ar bhonn uile-oileáin agus tá freagrachtaí orthu as an oileán iomlán.

“Tá sé cinntithe go mbeadh ar a laghad an ceathrú cuid d’obair na ngrúpaí seo ó thuaidh, agus go mbeadh baill foirne lonnaithe ó thuaidh chun an teanga a fhorbairt agus go mbeidís páirteach sna fóraim áitiúla éagsúla.

“Déanfaidh sé an ghníomhaíocht uilig a chomhordú le cinntiú go bhfuil sé ag freastal ar riachtanais phobal na Gaeilge mar is cuí.

“Cuirfidh Foras na Gaeilge fóram comhpháirtíochta uile-oileáin ar bun le cur chuige comhoibritheach na 6 príomh ghrúpaí a chinntiú.  Beidh fóram forbartha uile-oileáin ann fosta a bheas ionadaíoch de na grúpaí teanga a bhfuil maoiniú Foras acu ar leibhéal pobail.

“Do na grúpaí ó thuaidh nár aimsíodh mar príomh-eagraíochtaí iad, tá ról ann do na daoine sin go fóill sna socruithe nua agus ar ndóigh, trí dheiseanna eile sa tuaisceart.  Tá sé tábhachtach go rachadh na gníomhaithe seo i dteagmháil leis na príomh-ghrúpaí nua ar fud an oileáin.  Ba chóir dóibh plé a dhéanamh ar eolas, taithí agus saineolas s’acu agus ar an dóigh ab fhearr é a ghlacadh san áireamh sna socruithe nua.

“Beidh próiseas bainistíocht athruithe ann le cuidiú a thabhairt do ghrúpaí atá ag iarraidh  deiseanna a aimsiú atá ar fáil ó Fhoras na Gaeilge nó ó na ranna eile.

Dúnbarrach : Cén fáth a raibh ráiteas Shinn Féin ar an ábhar seo i mBéarla amháin?

McCorley : Gabhann Sinn Féin a leithscéal as an dearmad a rinneadh nuair a cuireadh amach an ráiteas ar an tSamhail Nua Mhaoinithe as Béarla amháin.

 Dúnbarrach : Cad é do bharúil ar na ráitis a rinne an gníomhaire mór le rá, Séamus Mac Seáin, ar an tuairisceoir.com?

 McCorley : Tá Séamus Mac Seáin ina bhall de phobal na Gaeilge le tamall an-fhada agus tugann sé barúlacha s’aige ar an Ghaeilge go minic sna meáin, rud a bhfuil i dteideal aige.

Tá tuairisc oibre láidir ag Sinn Féin ó thaobh cur chun cinn agus tacú leis an Ghaeilge de.

Más maith le Séamus plé a dhéanamh le Sinn Féin ar thodhchaí na teanga agus ar an dóigh is féidir linn uilig obair le chéile ar son na Gaeilge, tá muid lánsásta  bualadh leis.

Séamus Mac Seáin ar Shinn Féin agus an Fáiltiú Béarla sin

Cuireann Sinn Féin Fáilte Roimh Chinneadh an Fhorais – As Béarla

Conas Gaeltacht a bhunú

Seo óráid Shéamuis Mhic Sheáin as Pobal Feirste ag an seimineár dar teideal Atógáil Phobal na Gaeilge in Áras Crónáin, Cluain Dolcáin, Baile Átha Cliath Dé Sathairn. 

1618417_672968432754082_1344337197_n
Roinnt den scaifte a bhí i láthair ag an seimineár Atógáil Phobal na Gaeilge in Áras Crónáin, Cluain Dolcáin, Baile Átha Cliath Dé Sathairn.

Bhí áthas orm nuair a chuala mé faoin tseimineár seo nó bhí na téamaí a bhí le plé ann praicticúil agus ag baint le habhar agus gan rian ar bith den teoiricíocht ag baint leo a bhíos ag baint le cúrsaí Gaeilge ró mhinic i mo thuairim.

San am chéanna níl a fhios agam an bhfuil mórán is féidir liomsa a rá libh ar an abhar a tugadh domhsa le labhairt air inniu nó baineann mo thaithí féin le treimhse a bhí ann i bhfád ó shin agus níl rud ar bith is lú ar dhaoine i mo thuairim ná sean duine a bheith ag ramhaillí ar aghaidh faoi rudaí a tharla fadó.

Ar scor ar bith ó tharla ann mé rannfaidh mé cúpla smaoineamh libh. Caoga bliain ó shin bhí cara liom a d’fhág Béal Feirste le dul a chónaí i nGaeltacht Dhún na nGall. Bhí beirt pháistí aige a bhí sé ag tógáil le Gaeilge i mBéal Feirste. Ní raibh sé i bhfad sa Ghaeltacht gur bhuail sé le lanúin de chuid na háite a rinne iontas go raibh Gaeilge ag na páistí a bhí aige agus iad as Béal Feirste.

“Caidé mar atá Gaeilge ag na páistí ,” arsa lanúin na Gaeltachta “ó labhair muid Gaeilge leo agus iad sa bhaile i mBéal Feirste,” arsa mo chara.

“Tá sin go hiontach,” arsa lanúin na Gaeltachta, “Thug muid féin iarraidh ár gcuidse a thógáil le Béarla abhus ach theip orainn”.

Léiríonn an scéal beag sin is dóigh liom an tabhacht atá le comhluadar , cuideachta agus tacaíocht phobail i gcaomhnú teanga. Dá mó é an comhluadar teanga is amhlaidh is láidre í an chuideachta agus an cumas caomhnaithe teanga ann.

Bhí an lanúin Ghaeltachta sin ag rá gur theip orthu á dteaghlach a thógáil le Béarla ,ní de bharr easpa tacaíochta ón stát ná gan acht teanga a bheith ann nó gan Gaeilge a bheith ag statseirbísigh ach go raibh an comhluadar teanga sa tsochaí thart orthu chomh láidir sin nach dtiocfadh troid ina choinne go dtí sa deireadh gur thóg teanga an phobail seilbh ar theanga an tí.

An dtiocfaidh an tam achoíche go mbeadh se sin amhlaidh in áiteanna eile? An féidir pobal a chruthú taobh amuigh den Ghaeltacht a mbeadh an teanga chomh láidir sin ann go mba dheacair í a sheachaint?

Níl a fhios agam ach is cinnte gur sin raison d’eitre na lonnaíochtaí Gaeilge agus an cuspóir ar chuir muid romhainn caoga bliain ó shin i mBéal Feirste nuair a bhunaigh muid Gaeltacht Bhóthar Seoighe.

Bhí daoine i gcónai i mBéal Feirste a thóg teaghlach le Gaeilge ach is troid bhí ann an teanga a choinneáilt chun tosaigh agus iad timpeallaithe ag an bhéarla ar gach taobh.

I 1961 tháinig grúpa de lanúineacha óga le chéile a d’fhoghlaim an Ghaeilge ag Cumann Chluain Ard sa chathair agus a raibh sé ar intinn acu teaghlach a thógáil le Gaeilge nuair a thiocfadh ann dóibh ach rinne siad amach go rachadh siad céim amháin níos faide ná an dream a chuaigh rompu agus cruinniú le chéile in aon láthair amháin sa chathair le mbeadh an Ghaeilge ag á gcomharsa agus go gcluinfeadh na páistí an teanga á labhairt ag a macasamhail féin i dtimpeallacht nadúrtha.

Tá sin simplí go leor mar chuspóir agus ní ghlacann sé samhlaíocht ró mhór a bheith ag duine lena thuigbheáil. Dar leat mar sin gur bunú comharsanachtai Gaeilge an rud is túisce a thiocfadh chun chuimhne chuig dream ar bith a bhí ag smaoíneamh ar an teanga a athbheochan taobh amuigh den Gaeltacht má bhí said le troid i gcoinne tonn rabharta an Bhéarla atá ár mbualadh gach lá sa tseachtain.

Ní sin an rud a tharla dar ndóigh agus níor mhiste fios a bheith againn cá chuige. le céad bliain agus breis anuas rinneadh a lán leis an teanga a láidriú taobh istigh agus taobh amuigh den Ghaeltacht.

Is iarrachtaí stáit a bhí i gcuid mhór acu sin ach san am chéanna níor tugadh faoí chomharsánachtaí Gaeilge a bhunú ach go hannamh.

Shílfeá ó thaobh bolscaireacha ná hathbheochana féin de gur ghá a chruthú don phobal go dtiocfadh an teanga a dhéanamh beo arís, ní amhain sa chóras oideachais agus in institiúidí de chuid an stáit ach mar chuid orgánach de shaol an phobail féin, pobal a bhí, ar an mhór chuid i bhfáthach leis an teanga ach a bhí in amhras go mór an dtiocfadh í athbheo áit ar bith mar an chéad chéim i dtreo a hathghabhála mar theanga náisiúnta.

Ní hé nach raibh daoine ann a thuig an rud nó go gearr i ndiaidh bunú an stáit ó dheas i 1922 thug rialtas cumann na nGael á mbeannacht do bhunú ‘páirc na Gaeltachta’ i dtuairsceart Bhaile Átha Cliath agus cé nár éirigh leis an scéim sin chruthaigh sé gur thuig daoine an ceanncheap .

Arbh é teip an tionscnaimh áirithe sin a rinne Gluaiseacht na Gaeilge faicheallach faoina leithéid a thríall arís? Cá fios? Ach níor cailleadh suim go hiomlán sa smaoineadh faoi lonnaîochtaí Gaeilge a bhunú nó nuair a foilsíodh ‘Tuarascáil an choimisiúin cum athbheochan na Gaeilge’ i 1963 mhol siadsan rud ar thug siad ”pobal aonad Ghaeilge ”air a bhunú fríd an tír ach go díreach cosúil le straitéis fiche bliain don Ghaeilge inniu níor cuireadh na moltaí i bhfeidhm ariamh agus tá na moltaí fiúntacha a rinneadh an tam sin ina luí áit éigin in oifigí rialtais ag cruinniú dusta. Scéal ár mbeatha go síoraí de réir cosúlachta.

Ar scor ar bith i 1936 rinneadh iarracht eile rialtais le rud éigin a dhéanamh nuair a háistríodh cúpla chéad duine aníar as Gaeltachtaí Iarthair na tíre go dtí Rath Cairn agus Baile Gibb i gcontae na Mí le ceantair Ghaeltachta a dhéanamh ansin.

Is cainteoirí dúchaise Gaelige a bhog go Co. na Mí dar ndóigh agus is áistriú pobal Gaeilge ó áit amháin go háit eile a bhí i gcéist agus ní Gaeltacht Uirbeach úr nua mar a bhí í gceist againne í mBéal Feirste agus ag na daoine a bhunaigh Gaeltacht Ard Barra i gCorcaigh i dtrátha an ama chéanna linn féin.

Bhí baint ag an scríbhneoir Máirtín Ó Cadhain le bunú Rathcarn sna tríochaidí ach is léir gur ag caint ar ar lonnaíochtaí uirbeacha Gaeilge a bhí sé nuair a dúirt sé, ”d’ainneoin a bhfuil de fhoirgníocht nua déanta ar fud na hÉireann níl i mbaile mór amháin, sráid ,céide, corrán, ascaill ná scéim tithe dá laghad ata Gaelach ná leath- Gaelach féin.”

Agus san alt chéanna scríobh sé,”caithfidh muid baile mór a bhúnú muid féin agus ná bí ag ceapadh go mba ní dodhéanta é. níorbh ea. Níor ghá ach áit feiliúnach a thoghadh sort cumann foirgníocht a bhunú na tithe a thógáil agus busanna a bheith ann le daoine a thabhairt isteach is amach chuig a gcuid oibre. Teastaíonn baile mór ó lucht na Gaeilge: bunaidis féin é.”

Aon uair amháin a rinne muid féin amach i mBéal Feirste gur mhaith linn comharsánacht nua Ghaeilge a bhunú is rudaí praicticiúla a bhí ag cur as dúinn i ndiaidh sin agus bhí deireadh leis an teoiricíocht, rud a bhfuil faoíseamh ag baint leis igcónaí -gníomh seachas caint- nó ba é “ná habair é – déan é ” an mana a bhí againn.

Bhunaigh muid Comharchumann agus chuir muid ciste beag le chéile le daoine a cheangail leis an smaoineamh ar dhóigh fhoirmiúil nó go dtí sin ní raibh ann ach caint. Ba é an chéad rud a bhí le socrú againn ná líon na dtithe a thógfaimís le gur fiú pobal a thabhairt air.

Rinne muid amach go dtógfadh sé fiche teach le comhluadar ceart a dhéanamh agus d’iarr muid ar Ailtire Gaelach i mBéal Feirste, Seán Mac Goill , plean a dhearadh dúinn do na tithe mar aon le halla pobal a raibh muid ag dúil le scoil a dhéanamh as ar ball.

Rinne an tAiltire amach gur fá thuairim dhá acra a bheadh de dhith orainn don scéim agus chuartaigh muid thart le léadhb talaimh a aimsiú. Tharlaigh sé ag an am go raibh Cumann Lúth Chleas Gael i mBéal Feirste ag díol 12 acra de thalamh a bhí acu ag Bóthar Seoighe ar imeall na cathrach atá fá thuairim trí mhíle ón lár a bhí iontach fóirstineach don rud a bhí ar intinn againn.

Bhí CLCHG ag iarraidh an talamh a dhíol ina léadhb amháin ach ní raibh sé ar ár nachmhaoín 12 acra a cheannacht agus d’iarr muid ar bheirt iar Uachtarán de cuid an CLCHG, Ailf Ó Muirí agus Pádraig Mac Con Midhe labhairt ar ár son féachaint an mbainfeadh siad dhá acra as an díolachán agus iad a dhíol linne.

Thoiligh siad sin a dhéanamh. Bhí sin simplí go leor dar leat ach go fírinneach bhain sé ceithre bliana asainn a theacht chomh fada sin agus bhí go leor lanúineacha a tháinig agus a d’imigh le linn an ama sin de bharr nach raibh rudaí ag bogadh scoibthe go leor ach bhí baicle beag I gcónaí a d’fhán leis an aisling i rith an ama.

Bhí suíomh geallta dúinn fá dheireadh ach ní raibh airgead againn leis an talamh a cheannacht agus cuimhnigh gur gnáth oibríthe a bhí ionainn gan pinginn ar thús nó ar deireadh againn gan a bheith ag caint ar an £10,000 a bhí CLCHG ag iarraidh ar an talamh.

Ba ansin a fuair muid amach chomh tabhachtach agus a bhí caidreamh idir Gaeil nuair a bhí rud éigin tabhachtach le cur i gcríoch againn agus go fírinneach nach dtuigeann muid go minic an cuidiú agus an saineolas atá inár measc féin mar dhream ach muid cur le chéile.

D’iarr muid iasacht airgid ar Chomhaltas Uladh de Chonradh na Gaeilge agus ainneoin nach mbímis i gcónaí ar aon intinn le chéile fá ghnótha Gluaiseacht na Gaeilge thuig said an rud a bhí muid ag iarraidh a dhéanamh agus thoiligh said an t-iasacht a thabhairt ach muid barántas pearsánta a thabhairt go ndéanaimis é a áisíoc. rud a rinne muid.

Is maith liom a rá go ndearna muid an t-iasacht sin a áisíoc ina iomlán le himeacht ama. Dar ndóigh bhí caidreamh Ghael tabhachtach againn ó thús nó bhí Ailtire againn Seán Mac Goill go mba Ghael díleas é agus Dlíodóir chomh maith i Séamus De Napier go ndéana Dia a mhaith air a bhí sásta an obair uilig a dhéanamh ar chairde go raibh an tairgead againn le hiad a íoc, de bharr gur chreid siad sa rud a bhí ar bun againn agus is ar éigean go néireódh linn achabé iad.

d’iarr muid cead pleanála do fhiche teach agus halla pobail agus fuair muid sin. Faoin am seo ní raibh fágtha den chéad dream a chuir suim sa scéim ag an tús ach cúig theaghlach rud a d’fhág go raibh na costais uilig ag titim ar líon an bheag daoine agus ó tharla nach rabh deontais i gcéist in am ar bith bhí an tualach airgid do thús na scéime ag dul a bheith trom go leor.

Ar scor ar bith bhí an talamh inár seilbh agus cead pleanála againn agus d’iarr muid morgháistí le teach sraithe an duine a thógáil le ceithre sheomra luí agus gáirdín beag chun tosaigh agus ar chúl.

Bhí lucht morgháiste sásta go leor an t-airgead a thabhairt ach dar ndóigh ní scaoileann lucht morgháiste airgead ar bith go bhfuil an teach ag leibhéal an bhunurláir agus glacann sé airgead leis an teach a thabhairt go dtí sin.

Bhí baint againn uilig le Cumann Chluain Ard agus chuir muid gníomhais sheilbhe an chumainn i ngeall ar iasacht sa bhanc bíodh a’s nach raibh gach duine i gCumann Chluain Ard sásta le sin ar eagla go dtarlódh rud éigin agus go gcaillfí seilbh ar an chumann féin.

Nuair a mhínigh muid gur iasachtaí pearsánta ar gach teaghlach den chúigear a bhí i gcéist. Shíothlaigh an cheannairc agus bhrúigh muid ar agaidh. Mar is léir ón mhéid atá ráite agam go dtí seo bhí muid beo bocht agus ar an abhar sin chinn muid ar an obair uilig a stiúradh muid féin agus a oiread den obair a dhéanamh is a bhí ar ár gcumas.

Bhí sin crua ar mo dheartháir Seán a bhí ina shúinéir agus a mbéigean dó obair adhmaid chúig theach a dhéanamh é féin i ndhiadh dó a lá oibre féin a dhéanamh sa phost a bhí aige.

Féadaim a rá nach raibh lá saor ag duine ar bith againn le linn an ocht mí dhéag a bhí an cúig theach ag dul suas. D’iompar muid brící agus reitigh muid scafálra san oíche dona bríceadóirí an lá dar gceann.

Obair chrua a bhí ann ach i mí feabhra 1969 ,ocht mbliana i ndhiaidh dúinn toiseacht amach , bhog an chéad teaghlach isteach sa Ghaeltacht nua ar bhóthar seoighe agus i gceann roinnt seachtaine bhí cúig theaghlach ann. I 1970 thóg muid trí theach eile agus i 1971 bunaigh muid scoil. Thar na blianta tháinig daoine eile isteach go dtí nach bhfuil níos mó talaimh fágtha agus 22 teaghlach ar fad ina gcónaí ann idir óg agus aosta.

Rugadh páistí ann, tógadh teaghlaigh ann agus fuair daoine bás ann sin scéal comhluadar ar bith áit ar bith ach gurbí an Ghaeilge teanga na muintire ann.

Tá daoine a rugadh agus a tógadh i nGaeltacht Bhóthar Seoighe anois aráis ina gcónaí ann lena dteaghlaigh féin,rud a fhágann go bhfuil an tríú glúin de chainteóirí Gaeilge anois ag fás suas sa Ghaeltacht bheag seo i mBéal Feirste agus is cuma cad é a tharlaíonn don teanga sa chuid eile den tír sa todhchaí mairfidh an teanga beo ansin ar feadh fada go leor eile.

Bheadh daoine ann b’fhéidir a bheadh buartha go mbeadh siad ag dul isteach i saghas “commune” agus iad ag dul a chónaí i lonnaíocht nua Gaeilge ach ní sin an cleachtadh a bhí againn.

Ní raibh ach dhá riail againn féin ar feadh a bhain sé le Lonnaíocht Ghaeilge Bhéal Feirste an chéad cheann gurbh í an Ghaeilge teanga choitíanta an tí agus go gcaithfeadh teaghlach dearbhú a thabhairt i scríbhín go ndíolfadh siad an teach le teaghlach Gaelach eile dá mbéadh acu le bogadh agus bhog daoine amach ar chúiseanna éagsúla ach díoladh gach teach acu le teaghlach Gaelach eile i gcónaí.

Gidh gur dócha gur bhain sé beagán níos faide an teach a dhíol nó bionn an margadh do theach mar sin teoránta.Cé nach ndearna muid féin é is féidir iontaobhas tithíochta a bhunú a chinnteodh gur leis an phobal i gcoitine a chaithfí an teach a dhíol le bheith cinnte nach mbogadh duine ar bith isteach sa chomharsánacht nár mhaith leis an phobal?

Taobh amuigh de sin tá fiche dearcadh éagsúla ag daoine ann ar gach uile abhar agus easaontaíonn muid le chéile go minic ach tá muid diongbhálta go mbeidh an Ghaeilge mar an ceangail eadrainn i gcónaí .

Cionn is go raibh an tsaoirse sin ag daoine ar gach bealach sílim gur éirigh linn cuid mhór a bhaint amach i mBéal Feirste ó thaobh forbairt na Gaeilge de ach sin scéal do am éigin eile.

Is maith liom go bhfuil muintir Charn Tóchair as Contae Dhoire anseo inniu le labhairt ar an Ghaeltacht atá siad ag cruthú as an nua sna cnoic ós cionn bhaile Mhachaire Ratha. Moladh go deo leo . Is ceannródaithe iad ar go leor bealaigh agus eiseamláir don chuid eile den tír.

Mar fhocal scoir nach iontach an spreagadh agus tuar dóchais a bheadh ann agus muid ag druidim le bliain chomórtha Éirí amach na Casca dá gcuirfí tús le lonnaíocht nua Gaeilge i bPríomh Chathair na hÉireann agus ar láthair na réabhlóide a tharla ann céad bliain ó shin.

Is cinnte gur athraigh an saol go mór ó bunaíodh Gaeltachtaí Uirbeacha Bhéal Feirste agus Chorcaigh caoga bliain ó shin ach san am chéanna tá rudaí ann a fhánann buan seasmhach is cuma cad é an treimhse atá i gceist. Is ón phobal aníos a chaithfeadh an treoir agus an spreagadh a theacht le lonnaíocht nua Ghaeilge a bhunú.

Comh dócha lena mhalairt is daoine faoi bhun caoga bliain de aois a thabharfadh faoi. Ba mhaith freisin go mbeadh buntáiste abharach ag baint le daoine cinneadh a dhéanamh dul a chónaí inti.

Ba mhór an gar dá bhfaighfí cuidiú ó chiste poiblí éigin le suíomh a cheannacht nó le seirbhisigh a chuir isteach tágadh sé sin ón sparán phoiblí i nÉirinn nó ó chistí éigin de chuid na hEorpa. Tá a leithéid ann.

Fuair muid féin amach i mBéal Feirste nach miste buntáiste airgid a bheith ag baint leis an idéalachas corr uair. Cé gurbh iad na chéad teaghlaigh a chuir tús le scéim Bhéal Feirste a chuir an tairgead uilig ar fáil leis an scéim a thionscnamh.

Fuair daoine a tháinig isteach ar ball suíomh tí saor i naisce nuair a bhog siad isteach agus ba mhór an cuidiú é sin don dream a ba dheireánaí a tháinig isteach ocht mbliana ó shin nó ba theaghlaigh óga iad uilig nach raibh i bhfad pósta agus gan mórán airgid acu agus b’ionann é agus deontas saor in aisce de £30,000 a fháil leis an teach a thógáil , cé gur ón chomhluadar féin a tháinig sé agus ní ó chiste poiblí ar bith.

Tá mé cinnte go mbeadh corr theaghlach ina measc nach mbeadh sé ar a n-achmhainn b’fhéidir teach a thógáil gan an cuidiú sin.

Sa deireadh má shíleann duine ar bith go mba bhuntáiste praicticúil don athbheochan é comharsánacht nua Ghaeilge a bhunú i mBaile Átha Chliath nó in aon áit eile tá reamh shámpla ann ag dul i bhfad siar i mBéal Feirste agus i gCorcaigh agus sa lá atá inniu féin ann i gCarn Tóchair i gContae Dhoire.

Ní glacann sé ina dhiaidh sin ach toil, comhoibriú agus cur chuige éifeachtach lena chur i ngníomh.

Leis an fírinne a dhéanamh tá sibh leath-bhealach ann cheana féin más fíor an scéal a leigh mé ar gur bhunaigh Comhluadar comharchumann roinnt bliana ó shin daon ghnó le comharsanacht nua Ghaeilge a bhunú i mBaile Átha Cliath agus go raibh 15 teaghlach ag baint leis, i bhfad níos mó ná a bhí againn féin i mBéal Feirste caoga bliain ó shin.

Is féidir go gcluinfidh muid inniu caidé mar atá sin ag dul chun tosaigh.

Eaglais Ceannaithe ag Cultúrlann Uí Chanáin

Tá an t-ionad Gaeilge agus cultúrtha, Cultúrlann Uí Chanáin i nDoire tar éis an tseanEaglais Phreispitéireach ar MhórShráid Shéamais sa chathair a cheannach.

Tá pleananna ag an eagras í a úsáid mar chuid dá straitéis do cheathrú leathnaithe cultúrtha sa chathair.
 
Bhí an Eaglais, a raibh Eaglais na nAlbannach uirthi roimhe, i bhfeidhm ó 1837 go dtí gur bog an pobal chuig Cill Fionáin in 1982.  Tá an foirgneamh in anchaoi le blianta agus measadh é a bheith faoi phriacal.

Ag fáiltiú roimh an fhorbairt nua seo, ghabh Príomhfheidhmeannach na Cultúrlainne buíochas leo siúd uilig a chuidigh agus a thacaigh leis an tionscnamh seo.  Ghabh sé buíochas ar leith le Gníomhaireacht Timpeallachta TÉ agus le Ciste Infheistíocht na Gaeilge a rannchuidigh le ceannach an fhoirgnimh.  Dúirt sé go slánófaí forbairt na Gaeilge agus an Ghaelachais don ghlúin atá le teacht.

“Tá fís Ceathrú Cultúrtha lonnaithe thart ar Mhórshráid Shéamais ag teacht chun réalachais go tapaidh agus tá áthas orm go mbeidh muid ábalta dhá fhoirgneamh liostaithe a athchóiriú agus úsáid chultúrtha  bhaint astu.
 
“Tá foireann s’againne i dteagmháil le baill an Phobail Phreispitéirigh i gCill Fionáin agus bheadh súil againn nascanna a thógáil leo agus fáilte a chur rompu más mian leo cuairt a thabhairt ar an Eaglais.”
 
Duirt An tUasal Ó hEára nuair a bhog siad isteach sa Chultúrlann i mí Mheán Fómhair 2009 gur cheap siad go mbéadh go leor spáis ranga agus taibhithe acu ar feadh blianta fada le teacht ach laistigh den chéad dhá mhí dhéag bhí an t-éileamh ar na ranganna níos mó ná an spás a bhí ar fáil.  I mbliana tá níos mó ná 400 duine ag freastal ar ranganna Gaeilge, ar maidin, sa tráthnóna agus san oíche.  Ina theannta sin, tá beirt mhúinteoir fostaithe ag An Chultúrlann agus iad ag teagasc an Ghaelachais do thart ar 1,500 dalta i mbunscoileanna Béarla i ndúiche Dhoire.

Ón am a d’oscail an Chultúrlann, tá sí á húsáid ag craobh áitiúil Comhaltas Ceoltóirí Éireann agus iad ag teagasc níos mó ná 200 duine gach seachtain.  Cuirtear ranganna sna huirlisí ceoil, céilithe agus damhsa ar an sean-nós ar fáil agus tá líon na ndaoine ag lorg teagaisc ag fás go tapaidh ó bhí Fleadh Cheoil stairiúil 2013 sa chathair.
 
“Is é an aidhm atá againn ná Acadamh don Cheol Traidisiúnta a aimsiú sa Mhansa athchóirithe chun níos mó spáis a chur ar fáil sa Chultúrlann le haghaidh tuilleadh ranganna Gaeilge. Tá caighdeán agus díograis ár gceoltóirí óga eisceachtúil, agus tá muid ag súil le conair ghairme sármhaitheasa a chruthú do cheoltóirí traidisiúnta sa chathair i gcomhpháirtíocht le Scoil an Cheoil ag Ollscoil Uladh. Tá sé de rún againn clár Féilte a fhorbairt i rith na bliana agus beidh an Eaglais lárnach sa phlean sin.
 
“Tabharfaidh ceannach na hEaglaise agus an Mhansa an deis dúinn níos mó ranganna agus cúrsaí a chur ar fáil. Cruthóidh sé seo spás do cheoltóirí, d’ealaíontoirí agus do Chlub Óige Setanta.”

Duirt sé go mbeidh siad ag obair le Comhairle Cathrach Dhoire, Oifig Forbartha an Iarthuaiscirt agus Comhairle Ealaíon Thuaisceart Éireann chun an foirgneamh agus a ghníomhaíochtaí a fhorbairt don uas-acmhainneacht.
 

“Is í an Ghaeilge ceann de na rudaí is tábhachtaí i mo shaol”

Is beag an meas atá ag Gaeilgeoirí ar pholaiteoirí na tíre le tamall anuas ach tá Gael óg ag iarraidh seasamh d’Fhianna Fáil sa toghchán Eorpach a deir gurb í an Ghaeilge ceann de na rudaí is tábhachtaí ina shaol. Labhair Seanán Ó Coistín le Ciarán Dúnbarrach.

Cad tuige a bhfuil tú ag iarraidh seasamh don toghchán seo mar sin?

Bhí suim agam riamh sa pholaitíocht agus in obair dheonach a dhéanamh d’eagraíochtaí a bhfuil sé mar chuspóir acu cearta an duine, cóir agus sochaí chothrom a bhaint amach.

(Bhí baint agam le Gníomhaíocht ar son Bhurma in Éirinn, Taispeáin an Cárta Dearg do Chiníochas agus an Feachtas Dlúthpháirtíochta Éire Tíomór Thoir tráth).

Tá gá le hionadaithe agus ceannairí a bhfuil sé mar chuspóir acu sochaí chothrom a chur chun cinn.

Le bheith níos sonraí, táim ag obair sa Choimisiún Eorpach i Lucsamburg. Is profléitheoir Gaeilge mé in Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh.

Léim Iris Oifigiúil an AE agus cáipéisí de chuid an AE an t-am ar fad agus dá bhíthin sin, táim eolach ar an Aontas Eorpach.

Ní bheidh an líon céanna Feisirí Eorpacha ag Éire i ndiaidh na toghcháin i mBealtaine. (Beidh 14 Fheisire ann in ionad an 15 Fheisire faoi láthair).

Tá gá le Feisirí Eorpacha a bhfuil eolach ar an Aontas Eorpach. Sílim go bhfuil an taithí chuí agam chun bheith mar Fheisire Eorpach.

Cad tuige a bhfuil tú i do bhall de Fhianna Fáil – meas tú nach bhfuil an branda ‘toxic’ níos mó?

An fáth a bhfuilim i bhFianna Fáil ná go bhfuil an mianach iontu aontacht na hÉireann a chur chun cinn.

Níl an mianach sin ag aon dream eile. Is cuma le Fine Gael agus an Lucht Oibre faoi aontacht na tíre.

Is é an chloch is mó ar phaidrín Shinn Féin é ach is fuath leis na haontachtaithe iad mar sin ní dhéanfar dul chun cinn leo.

Tá an Comhaontas Glas agus an Páirtí Sóisialach róbheag chun muintir na hÉireann a mhúscailt chun tabhairt faoi na hathruithe a mbeidh gá leo chun poblacht uile-Éireann a bhunú.

Mar sin féin, nílim sásta le gach rud a rinne Fianna Fáil i gcaitheamh na mblianta. Tá á lán daoine ar beag orthu Fianna Fáil agus ní thaobhóidh siad leo riamh.

Tá mianach ag Fianna Fáil rudaí maithe a dhéanamh ach caithfidh siad meas na ndaoine a thuilleamh.

Cén ról dar leat a bhí ag Fianna Fáil sa ghéarchéim eacnamaíochta?

Bhí baint ag an iar-rialtas leis an ngéarchéim. Is léir sin. Ní fiú an scéal a chíoradh go mion mar is cur amú ama é.

Má thoghfar mar Fheisire Eorpach mé beidh mé ag díriú ar an am atá le teacht seachas ar an am a chuaigh thart.

An rud is tábhachtaí ná chun cabhrú le daoine a bhfuil gan obair poist a fháil.

download
Seanán Ó Coistín

Táim i gcoinne an ghinmhillte. Tá an tuairim sin agam mar is é an ceart is tábhachtaí atá ag daoine ná an ceart chun beatha. Is ar an gceart sin a bhunaítear gach uile ceart eile.

Mura bhfuil beatha ann níl aon cheart eile ann. Dá bharr sin, caithfear an beatha a chosaint. Creidim gur dhuine aonair é suth agus nár chóir é a mhilleadh.

Cad é do bharúil ar an Aontas Eorpach i gcoitinne?

Is breá liom é! Íocann siad mo thuarastal. Níor éirigh liom post a fháil in Éirinn mar sin bhí áthas orm nuair a tháirg Oifig na bhFoilseachán post dom.

Nílim chun an tAontas Eorpach a cháineadh. Is breá liom na deiseanna a chuireann an tAontas Eorpach ar fáil do mhuintir na hEorpa agus do thíortha na hEorpa.

Is maith an rud é an t-euro a bheith ann ionas gur féidir an t-airgead céanna a chaitheamh ar fud an Aontais. Is maith an rud é gur féidir dul thar teorainn gan stadadh.

Is maith an rud é gur féidir cur fút in aon bhallstát ar bith gan cosc agus dul ag staidéar agus/nó ag obair ann. Is dóigheanna den scoth iad seo chun muintir na hEorpa a thabhairt le chéile.

Níor mhaith liom riamh go n-athrófar cuspóirí síochánta an Aontais Eorpaigh. Bunaíodh an tAontas ar mhaithe le síocháin a bhuanú. D’éirigh go geal leis. Ní maith liom an rún atá ag Catherine Ashton agus taoisigh eile an AE go mbeidh sé de chumas ag an AE cogadh a fhearadh.

Má thoghfar mé beidh mé glan i gcoinne sin. Ní thacóidh mé le haon bheart a ligfidh don AE cogadh a fhearadh. Níl sin ag teastáil ó shaoránaigh an AE.

Cad a ba mhaith leat a bhaint amach i do shaol polaitíochta?

Faoi láthair, ba mhaith liom ainmniúchán a fháil ó Fhianna Fáil le gur féidir seasamh sna toghcháin. Má thoghfar mé ba mhaith liom díriú ar dhá mhórchuspóir. Tá dúrud daoine gan obair ar fud an Aontais Eorpaigh.

Caithfear bearta a chur i gcrích chun cabhrú leo poist a fháil. An cuspóir eile atá agam ná bheith mar chrann taca do chearta an duine agus cóir. Táim cleachta ar sin a dhéanamh cheana ach ba mhaith liom é a dhéanamh ar ardán níos airde agus níos tábhachtaí le go n-imreoidh sé níos mó tionchar ar an saol.

Tá an t-uafás éagóir ar fud na cruinne agus sílim gur chóir don Aontas Eorpach bheith i dtús cadhnaíochta chun tacú le daoine atá ag éileamh a saoirse agus a gcearta.

Cé chomh tábhachtach is atá an Ghaeilge duit agus cad a dhéanfaidh tú ar sin na teanga má thoghfar thú?

Is í an Ghaeilge ceann de na rudaí is tábhachtaí i mo shaol. Ní haon áibhéil sin. Is í an Ghaeilge a spreag mé chun suim a bheith agam i gcúrsaí eile ar nós stair, an pholaitíocht, teangacha eile, daoine ó thíortha eile, an comhrac i gcoinne éagothroime, an comhrac i gcoinne ciníochais agus mar sin de.

Is í an Ghaeilge a lig dom dul ag obair sa Choimisiún Eorpach. Ní thig liom a shamhlú cén cineál saol a bheadh agam go dtí seo gan an Ghaeilge.

Ó thaobh na polaitíochta de, tá sé an-tábhachtach go dtoghfar daoine a bhfuil Gaeilge acu agus a bhfuil sé mar chuspóir acu í a chur chun cinn. An príomhfháth a bhfuil an Ghaeilge sa riocht ina bhfuil sí ná mar níl ceannairí agus ionadaithe tofa ann a bhfuil sé mar chuspóir acu an Ghaeilge a chur i lár an aonaigh.

Is cuma le formhór na hionadaithe an Ghaeilge. Ní hionann sin agus a rá gur fuath leo í (cé is moite d’aontachtaithe – is fíor gur fuath leo í faraor). Ceann de na rudaí ar mhaith liom a dhéanamh i rith an fheachtais ná daoine le Gaeilge a spreagadh chun tacú liom.

Má tá siad dáiríre faoi thodhchaí na Gaeilge, caithfidh siad tacú le hiarrthóirí ar bhfuil sé mar rún acu an Ghaeilge a chur chun cinn. Geallaim, má thoghfar , go labhróidh mé i nGaeilge amháin os comhair na Parlaiminte. Feicim ó bheith ag obair sa Choimisiún Eorpach cé chomh cumhachtach is atá sé teanga uathúil a bheith ag tír.

Tugann sé aitheantas thar na bearta do na daoine ó na tíortha sin. Ba mhaith liom go gcuirfear deireadh leis an maolú atá ar an nGaeilge i láthair na huaire. Ba chóir go mbeadh na cáipéisí ar fad ar fáil i nGaeilge. Mar aon le sin, os rud é go mbeidh mé ag dul san iomaíocht sa toghlach leis an líon is mó Gaeltachtaí san Eoraip, táim chun mo sheacht ndícheall a dhéanamh chun a chinntiú go mbeidh an Ghaeilge mar chuid den phlé sa bhfeachtas.

Mar shampla, is dócha go mbeidh díospóireachtaí ann idir na hiarrthóirí. Táim chun éileamh go ndéanfar cuid de na díospóireachtaí sin as Gaeilge.

Tá mo shuíomh http://www.seanan.info  i nGaeilge agus i mBéarla. Rinne mé físeán sa dhá theanga freisin.

Rialtas ‘as láthair’

nuacht agus cúrsaí reatha i nGaeilge

 

Ní raibh ionadaí de chuid an rialtais i láthair nuair a thug an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, fianaise ag coiste Oireachtais.
Teachta ná Seanadóir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre nó Fine Gael a nocht ag an éisteacht cé go raibh ionadaithe ó Shinn Féin is Fianna Fáil ann mar aon leis an Seanadóir Neamhspleách Ronan Mullen.
Dar le Trevor Ó Clochartaigh, Seanadóir le Sinn Féin, gur léirigh sé sin a laghad suime is a bhíonn acu sin sa drochchás atá ar an Ghaeilge. Bhí an Coimisinéir Ó Cuirreáin, a bheidh ag éirí as ar 23 Feabhra 2014, tamall maith roimhdheireadh a théarma cionn is a míshásamh faoin easpa tacaíochta ón rialtas, bhí sé ag caint leis an Fho-choiste um an Straitéis 20 bliain don Ghaeilge 2010.
I gcaint agus fianaise cuimsitheach thug sé le fios go bhfuil an Ghaeilge á brú go himeall an sochaí, agus go…

Amharc ar an alt bunaidh 71 d’fhocla eile