Stair Rúnda na hEite Deise Antoiscí san Fhionlainn, Cuid a Dó

Pekka Siitoin – athair an Nua-Naitsíochais san Fhionlainn

Cé gur páirtí pobalóireachta agus tuathghríosóireachta ab ea páirtí Vennamo, ní dhearna an ciníochas mórán páirte ina chuid polaitíochta riamh. Bhí na Cumannaigh agus lucht leanúna an Pháirtí Láir ag cur Faisisteachais i leith Vennamo ó am go ham, ach má bhí féin, chuaigh an líomhain sin thar fóir ar fad. Na fíor-Fhaisistigh a bhí gníomhach sa tír san am, ní raibh cead isteach acu i bpáirtí Vennamo – le fírinne ba nós le Vennamo iad a shacáil an dá luas is a fuair sé amach go raibh tuairimí den chineál sin acu. Sin é an cineál cinniúint a bhí ag Pekka Siitoin, arbh é ceannasaí na Nua-Naitsithe san Fhionlainn ó na seachtóidí go lá a bháis sa bhliain 2003.

Rugadh Pekka Siitoin i Varkaus sa bhliain 1944. Is é an scéal a d’inis sé dá chlann féin gur leanbh tabhartha a bhí ann a saolaíodh do bhean Fhionlannach i ndiaidh cumann craicinn le hoifigeach Gearmánach. I mblianta an chogaidh bhí trúpaí Gearmánacha i dTuaisceart na Fionlainne, ach níl Varkaus (áit ar chaith mé féin blianta m’óige i dteach thuismitheoirí mo mháthar) in aon neasacht don Tuaisceart, agus tá sé de chlaonadh ionam a shíleadh nach raibh i gceist ach scéal a chum is a cheap sé le cúlra rúndiamhair rómánsúil a bhronnadh air féin.

Pekka Siitoin
Pekka Siitoin, “Führer na Fionlainne”, agus é ag caitheamh sainéide Ghearmánach lena dháimhe leis an nGearmáin Naitsíoch a chur in iúl. (Pictiúr: leathanach cuimhneacháin Siitoin ar an Idirlíon, http://www.saunalahti.fi/g333/siitoin)

Le fírinne is dóigh liom nach raibh ann ar dtús ach fear óg eile ar chuir an Tríú Reich draíocht rómánsúil air. Bhí – agus tá – luí ar leith ag muintir na Fionlainne leis an Tríú Reich, toisc gur thaobhaigh muid le Hitler sa bhliain 1941, nuair a d’ionsaigh a chuid trúpaí an tAontas Sóivéadach.

An Tríú Reich mar ábhar rómánsúlachta

Ba é ba chúis leis sin ná Cogadh an Gheimhridh sna blianta 1939-1940, nuair a shealbhaigh na Sóivéadaigh cúige na Cairéile agus tailte áirithe eile in Oirthear na Fionlainne. San am sin bhí an conradh neamhionsaí i bhfeidhm idir an tAontas Sóivéadach agus an Ghearmáin, agus d’fhéadfá a rá gurbh é Hitler ár námhaid, mar sin.

D’fhág an cogadh sin fonn díoltais ar na Fionlannaigh, agus nuair a thosaigh an Cogadh Leanúna, mar a thugas muintir na Fionlainne air – is é sin cogadh na Gearmáine agus an Aontais Shóivéadaigh – bhí tromlach na bhFionlannach barúlach nár mhiste dúinn dul chun cogaidh in éineacht leis na Gearmánaigh, agus dóchas acu as an nGearmáin mar chomhghuaillí a chuirfeadh ar ár gcumas ár gcríocha caillte san oirthear a athghabháil.

BadRealtyPhotosFinnishShower
Seomra cithfholctha ón bhFionlainn: feictear siombailí náisiúnta na Fionlainne agus na Gearmáine Naitsíche in aice a chéile. Is léir gur fanaiceach éigin é úinéir an árasáin seo, ach bíonn a thuiscint-sean ar bhrí an fhocail mhóir úd “tírghrá” níos coitianta i measc an phobail ná mar a shílfeá: is é sin, gurb ionann “tírghrá” Fionlannach agus báúlacht áirithe leis an nGearmáin Naitsíoch. (Foinse: terriblerealestatephotos.com, blagmhír ón 22ú hAibreán 2014)

Sa deireadh áfach thosaigh an cogadh ag teip ar an gcomhghuaillí, agus thréig an Fhionlainn Hitler le sos cogaidh agus síocháin shealadach a shocrú leis na Comhghuaillithe. Ansin, chuir na saighdiúirí Fionlannacha an ruaig ar na trúpaí Gearmánacha i dtuaisceart na tíre, mar a d’éiligh an tAontas Sóivéadach. Mhair an cogadh seo ó Mheán Fómhair 1944 go hAibreán 1945. Lapin sota nó Cogadh na Laplainne a thugtar air.

Ba é Cogadh na Leanúna (1941-1944) an seal ab fhaide den Dara Cogadh Domhanda san Fhionlainn, agus mar sin, an chuid ba mhó den chogadh bhí muid i gcomhghuaillíocht leis an nGearmáin Naitsíoch. (Is fíor go mbíonn na Fionlannaigh drogallach comhghuaillíocht a thabhairt uirthi – is fearr linn an téarma aseveljeys, is é sin, compánachas cogaidh nó bráithreachas armtha.) Cé gurb é Cogadh an Gheimhridh is mó a bhíos mar ábhar bróid ag na Fionlannaigh agus an Dara Cogadh Domhanda faoi chaibidil, is iomaí Fionlannach a shíleas nach raibh Hitler go ródhona, ó bhí sé sásta cabhrú linn in aghaidh Stailín tráth. Thairis sin, is beag Fionlannach a chaith seal i gcampaí báis na Naitsithe, ach ón taobh eile de bhí cúis ag a lán dár muintir eagla a bheith orthu roimh champaí Stailín.

Mar sin, tá sé de chlaonadh sna Fionlannaigh a shíleadh nach bhfuil úimléid ar bith ag ainghníomhartha na Naitsithe i gcoimhthéacs ár staire féin. Admhaímid go raibh a leithéid de rud ann agus an tUileloscadh, nó na seomraí gáis, ach san am chéanna glactar leis gur thit an tUileloscadh amach ar phláinéad eile, a bheag nó a mhór. Ar ndóigh níl a leithéid seo de dhearcadh i bhfad ar shiúl ó shéanadh iomlán an Uilelosctha.

Blianta móra Pekka Siitoin

Ba nós “Führer na Fionlainne” a thabhairt ar Pekka Siitoin nuair a bhí sé beo breabhsánta – sin é an teideal atá ar a bheathaisnéis freisin, leabhar a tháinig ó pheann cúpla fear de lucht a leanúna. É féin áfach thugadh sé valtakunnanjohtaja air féin, téarma atá aistrithe focal ar fhocal ón leagan Gearmáinise Reichsführer, an chéim a bhí ag Heinrich Himmler.

Chuala an náisiún an chéad iomrá air thiar sna seachtóidí, nuair a chuaigh an chlólann úd Kursiivi trí thine – clólann a bhíodh ag priontáil Tiedonantaja, nuachtán an fhaicsin Stailínigh i bPáirtí Cumannach na Fionlainne. Dealraíonn sé nach raibh Siitoin féin i láthair na coire ag adhaint na tine; mar sin féin gearradh téarma príosúnachta dó, ó shíl na húdaráis gurbh eisean a phleanáil an coirloscadh seo. Roimhe sin bhí aithne acu air mar nua-Naitsí, agus é tar éis loitiméireacht a dhéanamh ar shionagóga.

Bhí cuid mhaith daoine san Fhionlainn míshásta le chomh láidir is a bhí na Cumannaigh i bpolaitíocht na tíre sna seachtóidí, go háirithe le faicsean Stailíneach an pháirtí Chumannaigh a raibh an-tacaíocht ag dul chuige ó dhaoine óga radacacha. Ba ghnách taistolaiset a thabhairt ar an bhfaicsean – d’fhéadfá an t-ainm sin a aistriú mar “lucht cathachais” nó “lucht cointinneachais”, ach le fírinne fuair an faicsean a ainm ón bhfear a bhí ina cheannasaí neamhoifigiúil air, seanpholaiteoir darbh ainm Taisto Sinisalo. “Cath” is brí leis an ainm sin Taisto, agus sa deireadh ghreamaigh an t-ainm den fhaicsean go léir, ó thug sé léiriú chomh gonta ar mheon na gluaiseachta.

Mar sin, bhí cuid de mheoin an lárshrutha féin sásta trácht tuisceanach a dhéanamh ar Siitoin san am. Is dócha go bhféadfadh sé tacaíocht nár bheag a thabhú dó féin ó dhaoine neamh-antoisceacha freisin dá mbeadh sé in ann díriú ar thraidisiún náisiúnta an tírghrá agus an bhéim a chur ar an bhfrith-Chumannachas. Mar a d’iompaigh an scéal amach, áfach, bhí Siitoin róthugtha do shainéidí na Naitsithe agus dá bhfrith-Ghiúdachas, agus mar sin, ní dhearna sé ach staicín aiféise de féin sa deireadh.

Ba ghnách leis dul ar paráid lena lucht leanúna i Naantali, an chathair bheag i gcósta thiar theas na Fionlainne ina raibh cónaí air, agus bratacha móra svaistice in airde aige, agua níor chuir an gheáitsíocht is an ghaisciúlacht seo ach fonn gáire ar na daoine. Níorbh fhéidir leis an lucht féachana mórán a thuiscint de na nathanna Gearmáinise a bhí ar na fógraí a bhí á n-iompar ag Siitoin agus a chuid cairde.

Rinne Siitoin iarrachtaí áirithe teoiric pholaitiúil a fhorbairt dá “ghluaiseacht”, ach má rinne féin, ní raibh mórán úimléide ina chuid scríbhinní, agus ní raibh ródhóigh aige ar an bhFionlainnis scríofa ach an oiread. Bhí an-suim aige i gcúrsaí briotaise, breachtraíochta agus draíochta chomh maith, agus siopa leabhar aige ina ndíoladh sé scríbhinní ciníochais agus briotaise.

Bás agus Oidhreacht Pekka Siitoin

Fuair Siitoin bás go luath i ndiaidh chasadh na mílaoise. Faoin am sin bhí an chuma ar an bhfear go raibh a ré – agus ré an nua-Fhaisisteachais i saol polaitiúil na Fionlainne – thart ar fad. Ní raibh a “ghluaiseacht” ró-inchreidte ó thaobh an tírghrá de riamh, ar maos mar a bhí sí le siombailí Naitsíocha Gearmánacha, gan aon trácht a dhéanamh ar chomh tugtha is a bhí sé do na frásaí droch-Ghearmáinise a tharraingíodh sé chuige go mion minic.

Nuair a bhí Veikko Vennamo beo bríomhar i gcónaí, ní rithfeadh leis aon chineál Naitsíochas nó Gearmánachas a cheadú ina pháirtí féin. Le muintir na tuaithe ba mhó a chomhionannaigh sé é féin, agus faoin tuath ba mhó a chuaigh sé ar lorg vótaí. Bhí páirtí traidisiúnta na tuaithe, an tAontas Tuaithe/an Páirtí Láir, sách drochamhrasach i leith na Gearmáine i mblianta an chogaidh féin, agus le linn Chogadh na Laplainne rinne na saighdiúirí Gearmánacha an-léirscrios ar fud thuaisceart na tíre.

Mar a deir an seanfhocal, d’imigh sin agus, faraor, tháinig seo. De réir is mar a shealbhaigh polaiteoirí na heite deise antoiscí páirtí na bhFíor-Fhionlannach, thosaigh nua-Naitsíochas den chineál is gránna ag ardú a chinn sa pháirtí go soiléir.

Bean óg a bhí ina hiarrthóir ag an bpáirtí i dtoghcháin na rialtas áitiúil in Kirkkonummi, ceantar tuaithe díreach taobh thiar de mhórcheantar uirbeach Heilsincí, bhíodh sise ag spalpadh léi ar an bhFacebook agus ar a lán fóram eile ar an Idirlíon faoi chomhcheilg idirnáisiúnta na nGiúdach, agus nuair a bhí de cheann dána i nduine éigin a cuid tuairimí a cháineadh, tharraing sí chuici focail David Duke mar fhianaise: “An dóigh leat gur fear mire é David Duke?” Shílfeá óna cuid focal gur údarás doshéanta a bhí in Duke – le fírinne tá aithne ag muintir na Fionlainne, chomh maith le muintir an domhain go léir, ar Duke mar dhuine de na nua-Naitsithe is gránna sna Stáit Aontaithe.

Mar sin, cuid de pholasaí nua na bhFíor-Fhionlannach é frith-Ghiúdachas a tharraingt isteach i saol polaitiúil na Fionlainne – rud nach raibh coinne ag aon duine leis, tharla nach féidir a rá go mbeadh mórán traidisiúin ag an bhfrith-Ghiúdachas sa tír seo againn.

Nuair a rinne lucht antoisceachais na heite deise a bhfódú i bPáirtí na bhFíor-Fhionlannach cúig éigin bliana ó shin, ba é an frith-Mhuslamachas an chloch ba mhó ar a bpaidrín. Sin rud nach gcuireann iontas ar mhórán, nó is é sin faisean na heite deise antoiscí inniu, fud fad na hEorpa. Dealraíonn sé áfach nach féidir le grúpaí antoisceacha na heite deise brú a dtraidisiúin féin a sheasamh, agus an fuath ar na Giúdaigh préamhaithe go smior sa traidisiún sin.

Cé nach tír fhrith-Ghiúdach í an Fhionlainn, is dócha gur éirigh le Siitoin síol an traidisiúin sin a chur anseo. Mar sin, anois, agus antoiscigh na heite deise ag teacht chun solais faoi bhratach na bhFíor-Fhionlannach, tá an frith-Ghiúdachas féin á lárshruthú.

 

(Ar lean)

Ag Ceiliúradh

's mise Ciara, seo mo bhlag!

Bhí an deis agam freastal ar an gceolchoirm Ceiliúradh sa Royal Albert Hall (thíos) nuair a bhí an tUachtarán i Londain.

Image

Rinne mé taifead gearr faoi agus bhí sé ar Raidió na Gaeltachta ar an gclár Cruinneog ag an deireadh seachtaine.

Tá an fhuaim anseo, más maith le héinne éisteacht leis!

Image

Beidh an ceolchoirm ar an seinnteoir RTÉ anseo go dtí an tseachtain seo chugainn, agus tá físeán den Auld Triangle ar YouTube anseo.

Image

Amharc ar an alt bunaidh

Timpeall an Tuaiscirt

Ciarán Dúnbarrach

Dúnmharú Tommy Crossan

Scaoileadh Tommy Crossan a bhí 43 bhliain d’aois chun bás Dé hAoine an Chéasta i mBéal Feirste.

Bhí seisear clann aige.

Tommy-Crossan
Tommy Crossan a scaoileadh chun báis Dé hAoine seo caite

Creidtear gur iar-cheannaire ar an CIRA a bhí ann.

Tuigtear gur ghlac triúir fir gunna páirt san ionsaí ar Bhóthar Chluanaí in Iarthar Bhéal Feirste.

Bhí sé ina shuí i mbothán ag iosta breosla in Iarthar na Cathrach nuair a dúnmharaíodh é – Tá sé á mhaíomh ag an Aire Forbartha Sóisialta Nelson McCausland ón DUP gur iosta mídhleathach a bhí ann.

Gabhadh fear 26 bliana d’aois Dé Sathairn i dtaca leis an ionsaí ach scaoileadh saor é gan aon chúis a bheith curtha ina leith.

Iar-phríosúnach de chuid an CIRA a bhí ann mar Tommy Crossan ach bhí sé faoi bhagairt bháis le tamall – mhaíodh gur brathadóir a bhí ann agus gur ghoid sé airgead ón eagraíocht.

Tá an tIRA leanúnach scoilte i ndá chuid – eite thraidisiúnta bunaithe sa Phoblacht agus faicsean níos óige sa Tuaisceart.

Bhí cuma ‘phearsanta’ ar an mharú seo caithfidh mé a rá agus faraor, ní bhfuair an bás seo mórán airde ar an ábhair go n-amharctar air mar ‘bhainistí inmheánach’.

Ba chóir go mbeadh sé seo ina scéal ollmhór agus bhí – ach ar feadh tamaill iontach gairid, ach char spreag sé mórán cainte ar líne agus níor mhothaigh mé mórán colúin scríofa faoi

Ní raibh mórán tionchar aige sé ar an ghnáthphobal taobh amuigh den cheantar ina tharla seo agus taobh amuigh de theaghlach s’aige – níor luadh é ag na comórtha inné fiú.

Seachas Martina Anderson ó Shinn Féin ag rá gur eachtra gan chiall a bhí ann agus nach raibh i ndúnmharfóirí Crossan ach coirpigh ag ligin orthu gurb phoblachtánaithe iad.

Cláracha fógraí Gaeilge crochta ag N121

n121 N121 i mbéal an phobail arís cé nach gcreideann mórán daoine go ndéanfaidh siad aon dul chun cinn.

Tá iontas ar dhaoine tar éis gur crochadh clár fógra de chuid an pháirtí – as Gaeilge ar fad i lár Bhéal Feirste.

Tá an cheist á chur ar ndóigh – an ‘gimic’ é seo go díreach?

Ach fiú más é sin an cás agus tá sé sin seánta ag ceannaire an pháirtí Basil McCrea, rud nua atá ann do pháirtí ar son an aontais.

“Is é seo #freshpolitics” a fhógraíonn siad agus “Vótáil Tina McKenzie do Eoraip”  – ní Gaeilge ró-iontach é seo ach tá níos measa feicthe againn go léir.

Tá sé thar a bheith suntasach dar liomsa go bhfuil sé beartaithe acu na póstaeir seo a chrochadh i gceantair aontachtacha seachas i gceantair mhóra Gaeilge – mar sin – cé orthu a bhfuil siad dírithe?

Foilseofar agallamh a rinne mé le hiarrthóir an pháirtí Tina McKenzie ar an suíomh ‘Meon Eile’ Déardaoin – chuir sí in iúl dom go dtacaíonn N121 le hAcht Gaeilge don Tuaisceart.

Frustrachas na nGael leis na meáin Bhéarla á léiriú

Bhí an Lá Dearg ann sa Tuaisceart breis is seachtain ó shin anois – Tá mé ag déanamh go raibh na Gaeil sásta leis an chlúdach sna meáin Ghaeilge ach ní amhlaidh an scéal leis na meáin Bhéarla – rud a tharlaíonn go minic maidir leis an Ghaeilge.

download (1)
An Lá Dearg : Tús an mhórshiúil

Tá sé scríofa ag an phríomh-eagraí Caoimhe Ní Chathail go bhfuil díomá orthu nár chuir cuid de na meáin chumarsáide dóchas ná aidhmeanna an fheachtais i láthair an phobail go cruinn agus iad ag tuairisciú ar an ócáid.

Scríobh sí; “Bíodh is gur léirigh an chuid is mó de na meáin go raibh i bhfad níos lú i láthair ná mar a bhí, roghnaigh páipéar nuachta mór amháin díriú isteach ar thitim amach idir pháirtithe polaitiúla agus ar mhionlach de dhílseoirí a chruinnigh i Sráid an Chaisleáin in ionad na n-éileamh a bhí acu siúd a d’fhreastail ar an léirsiú rathúil seo.

Go bunúsach, tá daoine míshásta de bhrí gur thuairiscigh an Irish News go raibh 1,000 duine ann agus ba léir gur cumadh an scéal ó dheasca seachas a bheith bunaithe ar eolas ón láthair –  cé gur mhaígh an páipéar céanna go raibh 5,000 duine ann cúpla lá ina dhiaidh sin.

Ba chóir dom a lua fosta gur scríobh go raibh na mílte i láthair ar leathanach Gaeilge an Irish News san eagrán céanna a scríobh go raibh míle i láthair ann.

(Bhí mé féin i láthair ar an lá ag déanamh tuairisce don BBC agus tá mé den tuairim go raibh 4,500. Bhí an PSNI den tuairim go raibh 3,000 i láthair.)

Chomh maith leis sin, cruthaíodh íomhá sna meáin a chuir in iúl do go leor daoine gurb iad Sinn Féin a bhí chun tosaigh sa mhórshiúil – rud nach raibh fíor.

Bhí scaifte brae ón pháirtí i láthair go cinnte ach scaifte de dhaoine óga a bhí chun tosaigh sa mhórshiúl, chan Sinn Féin.

Ach dhírigh na meáin ar scaifte dhílseoirí a bhí ag ágóidíocht – duine acu ag déanamh cúirtéis NAZI ina measc ach cha raibh níos mó na fiche acu ann.

Mar sin féin, ní nach ionadh gur chuir na meáin Bhéarla spéis iontu sin.

‘Realpolitik’ atá i gceist i ndáiríre.

Is léir go bhfuil dian-mhachnamh le déanamh ag gluaiseacht na Gaeilge má táthar ag iarraidh aird na meáin Bhéarla a mhealladh agus tuiscint iriseoirí gan Ghaeilge a chothú.

Féach chomh maith. 

An Lá Dearg – Ní raibh ann ach tús

Stair Rúnda na hEite Deise Antoiscí san Fhionlainn

Is iad na Fíor-Fhionlannaigh (nach dtugann ach “The Finns” orthu féin as Béarla anois cé gurbh é “True Finns” an leagan a bhí in úsáid acu ar feadh i bhfad; maidir leis an ainm Fionlainnise Perussuomalaiset, bheadh sé chomh maith agam é a aistriú mar “Bhun-Fhionlannaigh”) páirtí na dtuathghríosóirí agus na bhfuathghríosóirí san Fhionlainn le tamall maith ama anuas. San olltoghchán deireanach bhain an páirtí amach vóta as gach cúigear, is é sin fiche faoin gcéad, agus feisirí pairliminte aige dá réir.

Ní théann stair an pháirtí siar ach go tús na nóchaidí, nuair a thit an tóin as réamhtheachtaire na bhFíor-Fhionlannach, Páirtí Tuaithe na Fionlainne, nó SMP (Suomen Maaseudun Puolue, as Fionlainnis). Ansin bhunaigh Timo Soini, atá ina chathaoirleach ar an bpáirtí inniu féin, an ceann nua ar iarsmaí an tseanpháirtí. Ar feadh i bhfad, bhí an chuma ar an scéal go raibh muintir na Fionlainne i ndiaidh a gceacht a fhoghlaim agus nach raibh rath i ndán do pháirtí tuathghríosóireachta i dtír chomh cobhsaí, chomh soilsithe léi.

D’imigh sin agus tháinig seo, áfach. Is ar éigean is féidir a rá gur Faisisteach nó Naitsí d’aon chineál é Timo Soini féin ar ndóigh. Fear mór murtallach é a chuirfeadh feirmeoir saibhir i gcuimhne duit, ach le fírinne is eolaí polaitiúil é a scríobh a thráchtas céime don ollscoil faoi phobalóireacht i bpolaitíocht na Fionlainne. Is minic a deir sé gurbh é Veikko Vennamo (1913-1997), bunaitheoir agus deachtóir Pháirtí Tuaithe na Fionlainne, a réalt eolais riamh, agus is ar éigean is féidir a rá go raibh dainséar ar bith i Vennamo do dhaonlathas na Fionlainne nuair a bhí sé gníomhach i saol polaitiúil mo thíre.

Veikko Vennamo – Seanfhondúir na Pobalóireachta san Fhionlainn

Bhunaigh Vennamo a pháirtí féin, “Páirtí na Scológ” (Pientalonpoikien Puolue), sa bhliain 1959, agus seacht mbliana ina dhiaidh sin d’athraigh sé an t-ainm go “Páirtí Tuaithe na Fionlainne” (Suomen Maaseudun Puolue). Bhí Vennamo ina bhall den Aontas Tuaithe ar dtús – páirtí na bhfeirmeoirí a raibh an-ról aige i saol polaitiúil na Fionlainne riamh – ach ansin d’éirigh ina chogadh dearg idir é agus an chuid eile den pháirtí agus sa deireadh chuir sé bun lena eagraíocht féin. Dealraíonn sé go raibh sé róshantach i gcumhacht agus nach raibh a dhóthain den earra sin aige i bpáirtí na bhfeirmeoirí. Scéal eile áfach go raibh sé go tréan in aghaidh an Chumannachais, ach i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda rinne an tAontas Tuaithe a dhicheall le caidreamh cairdiúil a chleachtadh leis an gcomharsa thoir agus le páirtí Cumannach ár dtíre féin.

Vennamo1989
Veikko Vennamo. (Grianghraf: Vicipéid na Fionlainnise.)

Realpolitik ba mhó ba chúis leis seo: bhí sé tuigthe ag polaiteoirí buirgéiseacha na tíre go raibh sé géar-riachtanach a chur ina luí ar na Sóivéadaigh go raibh cairde eile acu san Fhionlainn seachas na Cumannaigh. Chuaigh tíortha eile Oirthear na hEorpa le Cumannachas i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, agus bhí eagla ar a lán san Fhionlainn go rachaimis an bealach sin chomh maith. Mar sin, roghnaigh cuid de na polaiteoirí buirgéiseacha gnúis chairdiúil a chur orthu féin leis an Aontas Sóivéadach agus comhoibriú eacnamaíoch a chothú leis an gcomharsa thoir.

San am chéanna, áfach, bhí a lán vótaí frith-Chumannacha ar fáil don pholaiteoir a bhí sásta iad a bhailiú leis. Sin é an rud a rinne Vennamo agus ba dual dó é a dhéanamh. B’as sean-Oirthear na Fionlainne dó, as an limistéar a géilleadh don Aontas Sóivéadach i ndiaidh an chogaidh, agus ina státseirbhíseach dó bhí sé freagrach as athlonnú mhuintir an Oirthir ina raibh fágtha den Fhionlainn.

Fuarthas talamh agus feirmeacha do na dídeanaithe seo sna cúlriasca, ach is iomaí duine acu a bhí míshásta leis an gcaorán bocht talún a bronnadh air, agus cé gurbh é Vennamo féin a roinn na tailte seo orthu, d’éirigh leis é féin a chóiriú mar fhear mór cirt agus cothroim a chuirfeadh ar son na “scológ” in aghaidh na bpolaiteoirí a lig síos iad.

Ar tharrthaigh Vennamo an tír ón gCumannachas?

Ba mhinic a mhaíodh Vennamo, ina dhiaidh sin, gurbh eisean a tharrthaigh an Fhionlainn ón gCumannachas. Is é breithiúnas na n-eolaithe polaitiúla agus na socheolaithe go bhfuil úimléid nó croíleacan áirithe fírinne sa ghaisciúlacht seo. Deir siad go raibh na “scológa” agus muintir shean-Oirthear na Fionlainne míshásta go leor lena gcinniúint, agus go mbeidís sásta dul le gluaiseacht ba radacaí i bhfad ná páirtí Vennamo, dá mbeadh a leithéid ar tairiscint i saol polaitíochta na tíre.

Suomen kommunistinen puolue
Suaitheantas traidisiúnta Pháirtí Cumannach na Fionlainne. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1918, bliain Chogadh Cathartha na Fionlainne. (Pictiúr: leathanaigh an pháirtí, skp.fi)

Siamsaíocht agus catairsis, cineál faoiseamh spioradálta, a bhí i dtuathghríosóireacht Vennamo dóibh: chuir an polaiteoir seo ar a gcumas a racht a ligean. Fear mór seó agus geáitsíochta ab ea Vennamo, agus chuala an Fhionlainn go léir iomrá ar an dóigh a mbíodh sé á iompar sa pharlaimint: ní thugadh sé aird ar rialacha na háite, agus sa deireadh b’éigean do mhaoir na parlaiminte é a chur ina thost le lámh láidir. (Le fírinne, ba mhinic a bhíodh sé “á iompar” i gciall cheart an fhocail – á iompar amach an doras ag na maoir chéanna!)

Ar ndóigh bhain sé gach leas as seo ina chuid bolscaireachta féin, agus é ag maíomh gurbh é a chneastacht-san mar ionadaí do “chosmhuintir dhearmadta” na Fionlainne an t-aon chúis leis an gcineál seo “géarleanúna”. Ó bhí sé drochamhrasach i leith an Aontais Shóivéadaigh, rinne na Cumannaigh agus an tAontas Tuaithe (nó an Páirtí Láir, mar a thug an páirtí air féin ní ba déanaí) a ndicheall le Vennamo a chlúmhilleadh, agus iad ag tabhairt Faisisteach agus radacach eite deise air.

Sa deireadh b’éigean do Vennamo halmadóir an pháirtí a fhágáil ag Pekka, a mhac. Bhí sé ina shean-nath magaidh san Fhionlainn nach do Suomen Maaseudun Puolue a  sheas an giorrúchán sin SMP, ach do Sirkka, minä ja Pekka, is é sin, “Sirkka, mise agus Pekka”. Sirkka ab ainm do bhean chéile Vennamo, agus nuair a tháinig Pekka i gcomharbas ar a athair, níor maolaíodh ar an magadóireacht.

Nósanna Deachtóiriúla Veikko Vennamo

Níor lig Veikko Vennamo d’aon pholaiteoir eile sa pháirtí riamh an iomarca tacaíochta a tharraingt. Is dócha gurbh é Eino Poutiainen (1917-1979) an duine ba mhó le rá de na céilí iomaíochta a bhí ag Vennamo taobh istigh dá pháirtí. Feirmeoir beag ó Kiihtelysvaara in aice le Joensuu a bhí ann, sách cóngarach do theorainn thoir iarchogaidh na Fionlainne.

A lán daoine nach raibh mórán luiteamais ná dáimhe acu le Veikko Vennamo ná leis an bpáirtí féin, bhí siad báúil le Poutiainen mar dhuine ionraic neamhphostúil agus é sásta íochtaráin tuaithe a dháilcheantair a chaideamh go pearsanta: is minic a thagraítear don tseanmhóipéid a bhí mar ghléas taistil aige agus é ag dul ó fheirm bheag go feirm bheag ag iarraidh vótaí a mhealladh ó mhuintir a cheantair.

Eino Poutiainen moipead
Eino Poutiainen ar a chamchuairt chanbhásála – tabhair faoi deara an gléas taistil! (Foinse: Uppslagsverket Finland, http://www.uppslagsverket.fi )

Bhí Poutiainen ar duine acu siúd a bhunaigh an chéad leagan den pháirtí, is é sin, Pientalonpoikien Puolue, ach is ar éigean is féidir a rá go raibh sé báúil le Vennamo riamh. Fíor-scológ agus fíor-íochtarán a bhí ann, murab ionann agus Vennamo.

Mac baincéara agus dlíodóir oilte ab ea Vennamo nach raibh ach ag cur gothaí an tuathánaigh air féin. Is léir go mbíodh deacrachtaí ag daoine eile laistigh den pháirtí le tíorántacht Veikko Vennamo ó am go ham. D’éirigh leis an bpáirtí ochtar suíochán déag a bhaint amach i bparlaimint na Fionlainne (tá dhá chéad suíochán ann ar fad) i dtoghcháin na bliana 1970, ach san am chéanna d’fhás an mhíshástacht leis an gcathaoirleach sa pháirtí, agus sa bhliain 1972 thréig an chuid ba mhó de na feisirí Vennamo le páirtí nua dá gcuid féin, Páirtí Aontais Mhuintir na Fionlainne (Suomen Kansan Yhtenäisyyden Puolue), a chur ar bun.

Is é an tátal a bhain Veikko Vennamo as an scéal ná nach raibh lucht na ceannairce ach ag iarraidh fóirdheontais an pháirtí a ghoid leo. Íoctar fóirdheontais le páirtithe polaitiúla san Fhionlainn de réir a gcuid suíochán sa pharlaimint, agus nuair a chaill páirtí Vennamo na feisirí, chaill an páirtí an fhoinse ioncaim seo freisin. Dúirt Vennamo go searbhasach go raibh “cnámh droma as nótaí bainc” (seteliselkäranka) ag lucht an Pháirtí Aontais.

Lena cheart a thabhairt do Vennamo, ní mór a admháil go raibh cúis mhaith aige leis an díspeagúlacht seo. Is dócha nárbh iad na fóirdheontais amháin a bhí ag teastáil ó lucht an Pháirtí Aontais, ach mura raibh d’idé-eolaíocht ná d’fhoirceadal ag páirtí Vennamo ach an rud a tharla ar intinn an chathaoirligh faoi láthair, ní raibh de chlár oibre polaitiúil ag an bPáirtí Aontais ach cur in aghaidh Vennamo. Tháinig meath ar an bpáirtí go sciobtha, mar sin, agus d’imigh sé as an bparlaimint ar fad i ndiaidh cúpla olltoghchán.

Ré Pekka Vennamo

Bhí Pekka Vennamo ina pholaiteoir chiallmhar fhreagrach, i gcomparáid lena athair, agus é meáite ar an bpáirtí a phríomhshruthú i bpolaitíocht na Fionlainne. Sa bhliain 1983 d’éirigh le Pekka Vennamo aireachtaí a bhaint amach don pháirtí sa rialtas. Ní raibh a athair – “cathaoirleach oinigh” an pháirtí – in ann ag stádas nua an pháirtí. Polaiteoir freasúra a bhí ann go smior agus é ag ionsaí an rialtais ón bparlaimint i gcónaí, díreach mar ba dual don fhreasúra. Tharraing an dobhogthacht seo callán ina diaidh agus an mac is an t-athair in adharca a chéile go poiblí.

Cé nach radacach eite deise ná ciníochaí a bhí i bPekka Vennamo, thosaigh ciníochas agus tionchar nua-Naitsíoch ag dul i dtreise sa pháirtí nuair a bhí na hochtóidí ag druidim chun deireanais. D’éirigh leis an bpáirtí Sulo Aittoniemi a earcú mar iarrthóir agus mar fheisire, agus ansin chuaigh sracadh nua sa pháirtí.

Sulo Aittoniemi
Sulo Aittoniemi (grianghraf ó leathanaigh Pharlaimint na Fionlainne, Eduskunta (http://www.eduskunta.fi). Póilín maith agus polaiteoir den chineál is dainséaraí amuigh a bhí ann. Dhearc sé air féin mar fhear grinn ón tuath agus luí aige le hamharclannaíocht amaitéarach. D’éirigh sé as polaitíocht nuair a thit an tóin as an SMP i dtús na nóchaidí.

Sulo Aittoniemi agus an chaimiléireacht in Tampere

Póilín ab ea Aittoniemi ar chuala an náisiún trácht air sa bhliain 1984. San am sin bhí fiosrú ar siúl in aghaidh an chomhlachta forbartha tithíochta úd Noppa a bhí tar éis roinnt tionóntán a thógáil i gcathair Tampere, agus an chuma ar an scéal gur íoc Noppa síntiúis le polaiteoirí áitiúla chun gnóthaí tógála a shocrú le bardas Tampere. Ba é Aittoniemi a bhí i mbun an fhiosrúcháin.

Cathair mhór tionsclaíochta í Tampere a chuirtear go minic i gcomparáid le Manchain, ó ba é an línéadach a chuir tús le forbairt na cathrach (d’fhéadfá an áit a dhealramh le Béal Feirste freisin, ar ndóigh), agus is í an chomparáid seo is cúis le leasainm na cathrach, ManseSuomen Manchester (“Manchain na Fionlainne”).

Ní raibh in Tampere ach sráidbhaile beag sular tháinig an tAlbanach James Finlayson go dtí an áit i dtús na 1820idí le muileann línéadaigh a bhunú. Tá na Daonlathaigh Shóisialta – an leagan Fionlannach de Pháirtí an Lucht Oibre – láidir go maith sa chathair, agus is minic a chloisfeá luaidreáin go mbíonn caimiléireacht agus camscéiméireacht idir lámhaibh ag an bpáirtí leis an bhforlámhas polaitiúil seo a chosaint.

Ní mór dordfhocal tábhachtach a lua sa choimhthéacs seo, ós rud é gurb í cathair Tampere atá faoi chaibidil agam: aseveliakseli, “ais na gcompánach cogaidh”. Sa bhliain 1918 cuireadh cogadh crua fuilteach carad san Fhionlainn, agus na Sóisialaigh is na náisiúnaithe buirgéiseacha ag marú a chéile gan taise gan trua gan trócaire, agus níor leigheasadh an scoilt idir “an dá Fhionlainn” ach le linn an Dara Cogadh Domhanda, nuair nach raibh de rogha ag an dá eite pholaitiúla ach cur le chéile ag iarraidh neamhspleáchas na tíre a chosaint idir an dá thine Bhealtaine – an Ghearmáin Naitsíoch agus an tAontas Sóivéadach.

Tampere
Cathair Tampere istoíche. (Grianghraf: Wikitravel.)

I ndiaidh an chogaidh tháinig spiorad nua comhair agus comhoibrithe ar an bhfód idir na Daonlathaigh Shóisialta agus an páirtí coimeádach Kokoomus, “comhar na gCompánach Cogaidh” (asevelihenki), mar a thugtaí air. Ós cathair thionsclaíoch í Tampere, bhí na Daonlathaigh Shóisialta agus lucht leanúna Kokoomus araon láidir go leor sa chathair riamh, agus mar sin, bhí “ais na gcompánach cogaidh” fite fuaite le rialtas áitiúil na cathrach.

Bhí an-ról ag an “ais” ag coinneáil síocháin na sochaí i bhfeidhm sna blianta iarchogaidh, ach is léir go raibh a lán uisce faoi thalamh agus brústocaireacht ag baint le gnóthaí na “haise”: ba mhinic a deirtí go raibh polaiteoir darbh ainm On Sovittu ag rialú shaol Tampere beag beann ar an daonlathas. Is é is brí do na focail sin On Sovittu ná “tá sé socraithe”, agus ba iad lucht na “haise” a shocraíodh gach ábhar.

Ba iad an Coimeádach Lauri Santamäki agus an Daonlathach Sóisialta Erkki Napoleon Lindfors a chuir bun le cleachtais na “haise” in Tampere i ndiaidh an chogaidh. Chuir “ais na gcompánach cogaidh” go mór le cobhsaíocht pholaitiúil na Fionlainne go léir gan trácht a dhéanamh ar Tampere, áit a raibh clú na ndíospóidí is na gcathanna oibreachais uirthi ón gcéad lá, beagnach, ar chualathas an focal mór úd “sóisialachas” inár dtír.

Erkki_Lindfors
Erkki Napoleon Lindfors (1913-1969). Bhí sé ina Mhéara in Tampere sna blianta 1957-1969, go lá a bháis. Ina dhiaidh sin féin mhair a scáil ar feadh i bhfad os cionn na cathrach. (Grianghraf: an Vicipéid Fionlainnise.)

Mar sin, ní féidir a rá gur drochrud ann féin a bhí in Ais na gCompánach Cogaidh, ach ar ndóigh nuair a bhain an Ais faobhar de na coimhlintí polaitiúla chuir sí ina dtost guthanna na criticeoireachta: ní ligeadh an misneach do mhórán de mhuintir na háite locht a fháil ar na rudaí a bhí “socraithe” ag an Ais, nó dá ligfeadh, chuirfí Cumannachas agus gach peaca eile i leith an chriticeora. An fiosrú a bhí idir lámhaibh ag Sulo Aittoniemi fá dtaobh de ghnóthaí Noppa agus an bhardais is deacair teacht ar mhionsonraí ina thaobh chomh deireanach seo ina dhiaidh, ach dealraíonn sé gur chuir sé míchompórd ar a lán polaiteoirí ar leibhéal an stáit, agus sa deireadh baineadh ceannas an fhiosrúcháin de.

Thug an cinneadh seo spreagadh dá lán teoiricí comhcheilge faoi “ais na gcompánach cogaidh”, agus ó bhí páirtí mhuintir Vennamo ag cur in aghaidh gach cineál “comhcheilgeanna” i gcúrsaí polaitíochta, ba dual dóibh comhoibriú a lorg le hAittoniemi. Ba é ba toradh dó sin go ndeachaigh Aittoniemi leis an SMP, agus ansin chuir sé tús le traidisiún an chiníochais pholaitiúil sa pháirtí.

Aittoniemi – Ceannródaí an Chiníochais i bPáirtí Mhuintir Vennamo

Nuair a thosaigh ré Aittoniemi sa pháirtí, tháinig ciníochas oscailte isteach i saol polaitiúil na Fionlainne. Roimhe sin, ní bhíodh tuathghríosú ciníoch le cloisteáil ach ó radacaigh na heite deise taobh amuigh den pharlaimint, agus iad féin b’fhearr leo locht a fháil ar thionchar an Aontais Shóivéadaigh ar pholaitíocht agus ar eacnamaíocht na Fionlainne. Má bhí blas an chiníochais ar a gcuid bolscaireachta, ba é an ciníochas frith-Rúiseach é.

Maidir leis an Tríú Domhan, bhí formhór mhuintir na Fionlainne, lucht leanúna Vennamo freisin, fonnmhar chun cabhrú leis na tíortha bochta, ar chúiseanna na Críostúlachta féin. Le fírinne, nuair a bhí rótháirgeacht na talmhaíochta á plé thiar sna hochtóidí, mhol páirtí Vennamo an t-iomlán a thabhairt do na tíortha tearcfhorbartha, áit a raibh ocras agus ampla chomh fairsing sin. Is dócha gur pobalóireacht a bhí ann agus nach raibh i gceist ach smaoineamh eile den chineál a ritheas le pobalóirí agus nach bhfuil inchurtha i gcrích, ach mar sin féin ba é an cineál pobalóireachta nach samhlófá le páirtí antoisceach ón eite dheis.

Ní raibh mórán ratha i ndán d’Aittoniemi áfach. Chuaigh sé glan thar fóir lena chuid bolscaireachta. A fhad is nach raibh sé ach ag cur béime ar phraghas eacnamúil na hinimirce, bhí gnaoi a lán daoine air. Nuair a thosaigh sé ag fógairt gur chóir do mhuintir na Fionlainne a leithéid de mhíchlú a bhaint amach sna tíortha bochta is nach dtiocfadh aon duine uathu in aon ghaobhair don Fhionlainn, chaill sé an ghnaoi sin go tapaidh. Ní maith le haon duine míchlú ar a thír dhúchais, ar ndóigh. A mhalairt ar fad shíl a lán go raibh cuma na haiféise agus na rámhaillíochta ag teacht ar óráidí Aittoniemi.

Go gairid ina dhiaidh sin, sa bhliain 1993, thosaigh an páirtí ag titim as a chéile. Bhunaigh feisirí faicsin nua pharlaiminte, agus d’fhág Aittoniemi féin slán ag an bpáirtí. Sa bhliain 1995 tháinig deireadh leis an bpáirtí, nuair a d’iompaigh amach go raibh an eacnamaíocht ag teip air. Bhunaigh Timo Soini páirtí nua, Perussuomalaiset nó na Fíor-Fhionlannaigh, sa bhliain 1995.

Tony Halme – an chéad fhear ag craobhscaoileadh ciníochais sna Fíor-Fhionlannaigh

Ba léir do Timo Soini ó thús nach raibh sé ciallmhar an iomarca béime a chur ar an gciníochas i bhfeachtais chanbhásála an pháirtí nua. A mhalairt ar fad dhírigh sé ar an Aontas Eorpach mar phríomhnámhaid, agus é ag iarraidh vótaí náisiúnaíocha a mhealladh leis an mbéim a chuir sé ar an bhfrith-Eorpachas. Timpeall ar an mbliain 2000, áfach, thosaigh sé ag caint ar “pháirtí náisiúnaíoch ón eite dheis i stíl Eorpach” a bhí sé le déanamh de na Fíor-Fhionlannaigh.

Tony Halme
Tony Halme i bpictiúr promóisin. (Grianghraf: Vicipéid an Bhéarla.)

Ba é Tony Halme an chéad chomhartha de threoir nua an pháirtí. Coraí proifisiúnta a bhí ann agus clú domhanda air ó bhabhtaí coraíochta an World Wrestling Federation. Is é an leasainm a bhíodh air mar choraí ná Ludvig Borga, agus faoin am sin a d’aithníodh cairde na coraíochta proifisiúnta é. Ba nós leis caitheamh anuas ar na Gormaigh agus ar na homaighnéasaigh, ach is ar éigean is féidir a rá go raibh sé ina chiníochaí idé-eolaíoch, nó is fearr a rá nach raibh i gceist leis an gcineál sin cainte aige ach gaisciúlacht an mhacho.

Scéal eile ar fad, áfach, chomh béalchráifeach is a bhí sé: chloisfeá é ag cur mhí-úsáid na ndrugaí agus duáilcí éagsúla eile i leith an Pháirtí Ghlais, cé go raibh sé féin ina choirpeach chiontaithe agus dúil nimhe aige san alcól agus i ndrugaí. De réir a chéile chuaigh sé ar an drabhlás ar fad os comhair shúile na poiblíochta: bhí sé ag tógáil drugaí, ag druncaireacht, ag ionsaí daoine go foréigneach, ag útamáil le hairm thine gan cheadúnas agus ag tiomáint faoi thionchar an alcóil. Ghearr an chúirt téarma príosúnachta dó sa bhliain 2004 agus arís sa bhliain 2006, ach fágadh an phríosúnacht ar fionraí.

Sa bhliain 2010 thángthas air sa bhaile agus é marbh, agus is é an tátal a bhain na húdaráis as go raibh sé tar éis lámh a chur ina bhás féin. Bhí Jim Ross, iar-choraí proifisiúnta agus tráchtaire coraíochta, barúlach gur bulaí agus maistín a bhí i Halme nach raibh ina chaidreamhach mhaith agus nach raibh in ann treabhadh leis an gcuid eile den fhoireann, ach san am chéanna d’admhaigh sé gur ábhar trua a bhí ann i ndiaidh an iomláin, an dóigh a ndeachaigh sé chun donais le hólachan is le drugaí.

(Ar lean)

An Lá Dearg – Ní raibh ann ach tús

Caoimhe Ní Chathail
Sna sála ar an Lá Dearg, tá ceist tábhachtach ann nár cuireadh go fóill, “Cad chuige a raibh na mílte duine i gcroílár na Ceathrún Gaeltachta Dé Sathairn 12ú Aibreán le siúl fríd Chathair Bhéal Feirste agus iad ag caitheamh dearg?”
Bhí na rannpháirtithe ag léiriú a bhfeirge maidir le teip an Fheidhmeannais cearta Gaeilge a chosaint agus maidir le heaspa chur i bhfeidhm na ngealltanas a rinneadh ag Aontais Idirnáisiúnta fá choinne chothromas a lucht labhartha. I measc na ndaoine a bhí i mbun feachtais bhí teaghlaigh, daoine óga, páistí scoile agus an t-aon scairt amháin ar bharr a dteanga ná “Cearta, Cothromas agus Cóir”.
Tá na héilimh iontach simplí;
• Cur i bhfeidhm Acht na Gaeilge ceart-bhunaithe ar a bhfuil muid ag fanacht go fóill;
• Córas cuimsitheach Gaeloideachais a bhfuil na hacmhainní cuí ann ón Naíscoil fríd chuig an Ollscoil;
• Na hacmhainní cuí d’fhás agus d’fhorbairt Phobal na Gaeilge.
In aineoinn go raibh an scaifte ‘Dearg le Fearg’, agus iad ag cur in iúl a gcuid frustrachas maidir leis an easpa dul chun cinn, mhothaigh gach duine a bhí i láthair an dóchas, an bród agus an dearfacht a bhain leis, áit ar léiríodh oscailteacht agus cuimsitheacht agus áit a raibh fáilte roimh chách faoin aon dath amháin.
Bhí díomá orainn mar sin de nár chuir cuid de na meáin chumarsáide an dóchas seo ná aidhmeanna an fheachtais i láthair an phobail go cruinn agus iad ag tuairisciú ar an ócáid.
Bíodh is gur léirigh an chuid is mó de na meáin go raibh i bhfad níos lú i láthair ná mar a bhí, roghnaigh páipéar nuachta mór amháin díriú isteach ar thitim amach idir páirtithe polaitiúla agus ar mhionlach de dhílseoirí a chruinnigh i Sráid an Chaisleáin in ionad na n-éileamh a bhí acu siúd a d’fhreastail ar an léirsiú rathúil seo.
Tá ábhar buairimh againn faoin dóigh ar athraigh an fócas ón fheachtas féin go titim amach idir urlabhraithe ar son pháirtithe polaitiúla.
Is rud é seo nach gcuireann muid fáilte roimhe agus is rud é a bhaineann ó bhrí an fheachtais agus a dhéanann faillí ar na mílte saoránach a tháinig chuig an léirsiú agus cosaint agus cur chun cinn na Gaeilge ar intinn acu.
Dála gach streachailt ar son cearta daonna i gcomhthéacs an leatroim agus imeallú, is feachtas polaitiúil é an feachtas seo.
Tá sé mar aidhm againn gach duine a bhfuil freagrachtaí dlithiúla agus polaitiúla orthu a ndualgais a chomhlíonadh agus bheith ag caitheamh le pobal na Gaeilge leis an mheas agus leis an dínit atá tuillte againn.
Bhí an léirsiú oscailte do chách agus bhí fáilte roimh chách agus táimid iontach buíoch don tacaíocht uilig a fuair muid as gach gné den phobal.
On tús, tá an feachtas seo saor ó thionchar pháirtithe polaitiúla ó chearn ar bith. Ní chuirfear ar seachrán muid ó na cúiseanna cheart-bhunaithe atá idir láimhe againn trí pháirtí polaitiúil ar bith nó grúpa ar bith a cháineadh nó a ionsaí. Ní bheidh muid á dhéanamh.Is dóigh linn go bhfuil gach polaiteoir cuntasach.
Cé go bhfuair pobal na Gaeilge tacaíocht ó roinnt mhaith pholaiteoirí san am a chuaigh thart, táimid go fóill faoi leatroim ag leibhéal córais maidir le cearta agus áiseanna. Caithfear dul i ngleic leis an leatrom seo le go dtiocfaidh an teanga i mbláth agus le go bhfásfadh sí.
Sa deireadh, is ar na daoine i gcumhacht atá na freagrachtaí seo.Mar gheall air sin, sna seachtainí agus sna míonna amach romhainn, beimid ag iarraidh tacaíocht ó na Rialtais, ó bhaill thofa, agus ó na húdaráis chuí le hiarraidh orthu a ndualgais a chomhlíonadh agus dispeansáid nua a chruthú do phobal na Gaeilge atá saor ón naimhdeas, ón leatrom agus ón imeallú.Is é an rud atá láidir faoin fheachtas seo ná gur ón bhun aníos a tháinig sé, bunaithe ag an phobal, ag leibhéal pobail agus níl sé claonta i dtreo grúpa nó eagraíocht Ghaeilge ar bith. Is mar gheall ar úinéireacht an phobail a thug níos mó ná fiche eagraíocht deonachán fial dúinn óna n-áiseanna féin atá ag dul in éag, agus iad ag tacú leis an Lá Dearg, rud a chiallaigh gur éirigh chomh maith le gach rud ar an lá féin.

Tháinig na mílte Gael, gan sainordú nó clár páirtí-pholaitiúil amach ar na sráideanna le go gcluinfear a nglórtha. Léirsiú a bhí sa Lá Dearg leis na húdaráis a chur ar an eolas nach faoi bhfágfar pobal na Gaeilge in áit na leathphingne ar na hoileáin seo, ná san Eoraip.

Léirigh na haoichainteoirí dearcadh phobal na Gaeilge ach ní bhfuair na cúiseanna a luaigh siad clúdach cruinn na meáin.
Sé bliana déag i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta, go fóill tá Gaeil Óga againn a bhfuil cos ar bolg á dhéanamh orthu agus a bhfuil cearta taisteal go fóill ar iarraidh acu ar ár scoileanna; ocht mbliana i ndiaidh an ghealltanais a rinneadh ag comhaontú idirnáisiúnta i gCill Rímhinn le hAcht na Gaeilge a chur i bhfeidhm, níl cearta teanga againn go fóill, agus ní ba luaithe i mbliana cuireadh áiseanna teoranta agus infreastruchtúr leochaileach s’againn i mbaol ag ciorruithe an rialtais.
Tá lucht labhartha na Gaeilge ag maíomh gur leor sin. Tá sé de cheart againn bheith ar chomhchéim le gach duine agus le gach dream eile sa phobal agus ní ghlacfaidh muid le neamhaird inár dtír féin.
Léiriú a bhí sa Lá Dearg ar an fhearg atá ar an phobal agus ar a n-éilimh fá choinne athrú sa tsochaí seo. Bhí an fuinneamh le mothú go fíochmhar ar an ghaoth agus ar ghlórtha na nGael a bhfuil todhchaí gheal tuillte acu don chéad ghlúin eile.
Ní raibh ann ach tús.
Féach chomh maith :

 

Corto Maltese, an tEachtránaí Eiseamláireach

Fuair mé amach de thaisme gur tháinig leagan Gaeilge den úrscéal ghrafach úd Una ballata del mar salato leis an ealaíontóir Iodálach Hugo Pratt i gcló ó Leabhar Breac le déanaí. Ní fhaca mé an foilseachán féin go fóill, ach is dócha nach miste dom, mar sin féin, cúpla focal a bhreacadh síos faoi Pratt, a laoch Corto Maltese agus an ghreannánaíocht, nó na coimicí, mar ealaín ar leith. An téarma úd coimicí, nó greannán mar a deir lucht an ghlanteangachais, tugann sé le fios nach féidir ach scéalta grinn a insint ar an dóigh seo. Is iad eachtraí Corto Maltese is fearr a léiríos nach mar sin atá.

Korpela Maltese
Sa bhliain 2011 léirigh an compántas amharclannaíochta úd Q-Teatteri san Fhionlainn an dráma Corto Maltesen seikkailut (“Eachtraí Corto Maltese”) agus é bunaithe ar na coimicí faoi Corto. Ba é Tommi Korpela a rinne páirt an laoich, aisteoir a bhí ina oidhre ar Corto Maltese fiú gan smideadh amharclainne dar lena lán. Rugadh Korpela sa bhliain 1968, agus é tar éis gairmréim shuaithinseach a dhéanamh ina aisteoir sna scannáin agus san amharclann araon. Fear d’aisteoirí móra comhaimseartha na Fionlainne é.

Mar is dual do lucht mo chomhghlúine san Fhionlainn, chuir mé an chéad aithne ar Corto Maltese i ndeireadh na seachtóidí nó i dtús na n-ochtóidí, nuair a bhí eachtraí an mhairnéalaigh rúndiamhair seo le léamh is le feiceáil ar an iris úd Non Stop. Iris cheannródaíoch a bhí inti ag cur coimicí Mhór-Roinn na hEorpa in aithne do mhuintir na Fionlainne. Cé go raibh coimicí na Stát Aontaithe, eachtraí na laochra osdaonna cosúil le Superman, ar fáil againn le fada an lá, agus ainm Fionlainnise, Lauri Kenttä, baiste ar Clark Kent féin, ní dheachaigh coimicí na Fraince is na Beilge i gcló san Fhionlainn roimh dheireadh na seascaidí.

Corto Maltese Tristan Bantam 1
Tús na heachtra úd “Rún Tristan Bantam”. Seo mar is aithin dúinn Corto Maltese: fear mór stíle agus geáitsíochta ar maith leis é féin a thaispeáint, ach san am chéanna, tá sé in ann taobhú le lucht na gannchoda agus leo siúd atá thíos le héagóir agus le géarleanúint. Feicimid anseo Jeremiah Steiner freisin, cara Corto, ar ollamh Seiceach ar an drabhlás é agus suim aige i gcúrsaí briotaise agus i rúndiamhrachtaí. Leannán smaoinimh de chuid Steiner é Mu, ilchríoch mhiotasúil agus í an-chosúil le hAtlantas, mar choincheap. Móitíf thábhachtach é i gcuid mhór d’eachtraí Corto  tóir buile an Ollaimh ar Mu. (Leis an gcomhlacht úd Cong S.A. an cóipcheart.)

Ba iad Tintin, Astérix agus Lucky Luke ba túisce a chuir concas orainn, agus iad féin sách mall ag teacht i bprionta inár dtír. Suimiúil go leor bhí lucht na dtithe foilsitheoireachta drochamhrasach i leith Astérix ar feadh i bhfad, agus iad barúlach nach bhféadfaí greann sain-Fhrancach na gcoimicí faoin bhfaraire beag Ceilteach a aistriú go Fionlainnis ná a dhéanamh intuigthe ag léitheoirí Fionlannacha. Sa deireadh, áfach, thug na léitheoirí óga i mo thír taithneamh don laoch beag dochloíte, agus ar na saolta seo is féidir eachtraí áirithe de chuid Astérix a léamh, fiú, i gcanúintí réigiúnacha Fionlainnise.

Non Stop Corto Maltese
Bhí Non Stop á fhoilsiú – gan stad gan staonadh! – sna seachtóidí deireanacha – an iris a chuir Corto Maltese in aithne do mhuintir na Fionlainne. Sliocht as Appuntamento a Bahia (“Teagmháil in Bahia”, an t-eireaball a chuir Hugo Pratt le “Rún Tristan Bantam”) a fheictear anseo: tá Tristan ina chodladh, agus rúndiamhra Mheiriceá Theas ag teacht chuige ina chuid brionglóidí. (Le Cong S.A. cóipcheart an tsaothair inniu.)

Thosaigh Non Stop ag teacht i gcló sa bhliain 1975. Roimhe sin, bhí na coimicí céanna – saothar André Franquin, abair, cosúil le Gaston Lagaffe nó Spirou et Fantasio, nó eachtraí an aeróstaigh Natacha a tháinig ó pheann Francois Walthéry – á bhfoilsiú ar an seachtaineán úd Ruutu (“An Painéal”), agus d’fhéadfá a rá nach raibh i gceist le Non Stop ach an iris chéanna faoi ainm nua. Tháinig Corto Maltese aniar aduaidh ar léitheoirí Non Stop chomh difriúil is a bhí sé ó thaobh na stíle de leis na coimicí eile a d’fheicfeá ar an iris chéanna.

Corto Maltese Bocca Dorata
Ní féidir a rá gur fear mór banaíochta é Corto Maltese, ach san am chéanna bhí aithne aige ar a lán ban suntasach. Ba í Bocca Dorata, “an Diabhal ó Bahia”, an bhean ba mhillteanaí acu, is dócha. Deireadh sí féin go raibh sí na céadta bliain d’aois, agus í in ann a hóige is a hailleacht a bhuanú lena cuid draíochta. “Béal Órga” is brí le Bocca Dorata, agus luaitear a hainm i gceann de na heachtraí chomh maith – Rosa, nó Rose. Mar sin, d’fhéadfaí “Róisín an Bhéil Órga” a bhaisteadh uirthi as Gaeilge. (Le Cong S. A. an cóipcheart. Foinse: cortomaltese.com, suíomh oifigiúil Cong.)

Thonn litreacha isteach ó na léitheoirí óga agus iad ag éileamh ar eagarthóirí na hirise éirí as Corto Maltese. Bhí siad ag áitiú go raibh stíl línitheoireachta an údair tur, agus níor thug siad mórán grá don laoch ach an oiread. Dealraíonn sé áfach gurbh é ábhar na scéalta ba mhó a chuir míchompord orthu. Mar a dúirt an té a dúirt, ba é Donald Duck a mhúin do mhuintir na Fionlainne conas coimicí a léamh, ach ba é Corto Maltese a mhúin dúinn conas gan Donald Duck a léamh, nó gan léitheoireacht na gcoimicí a theorannú do leithéidí Donald. Nó is éard a bhí i gceist le heachtraí Corto ná ardlitríocht i gcruth na gcoimicí.

Hugo_Pratt_(1989)_by_Erling_Mandelmann_-_2
Hugo Pratt (1927-1995), an t-ealaíontóir ar tháinig na scéalta faoi Corto Maltese óna pheann. Erling Mandelmann a thóg an pictiúr seo sé bliana roimh bhás Pratt. Ní féidir a rá nach mbeadh sé cosúil le Corto Maltese, é féin. (Foinse: Vicipéid an Bhéarla.)

An chéad eachtra de chuid Corto Maltese a tháinig i gcló san Fhionlainn, is dóigh liom gurbh é Il segreto de Tristan Bantam é – “Rún Tristan Bantam”. Ógánach mánla macánta ón mBreatain Mhór é Tristan Bantam agus é ag teacht ar cuairt go dtí an Bhrasaíl le dul i dteagmháil lena leasdeirfiúr Morgana, cailín a rugadh d’athair Tristan nuair a rinne sé athphósadh ar bhean Afra-Bhrasaíleach. Is mór an stangadh a bhainfeas an teagmháil sin as, nó, mar a deir Corto Maltese le Tristan, is “mór millteanach an diabhal” í.

Is í an mharbhdhraíocht – an voodoo nó an leagan Brasaíleach de – an cineál diabhlaíocht a bhíos idir lámhaibh aici, agus aithne aici ar bhean de lucht aitheantais Corto, Bocca Dorata nó Róisín an Bhéil Órga. Cineál bansagart voodoo ise chomh maith, agus í i bhfad níos cumhachtaí ná Morgana féin. Bíonn Róisín an Bhéil Órga le feiceáil go minic taobh thiar d’eachtraí Corto Maltese i Meiriceá Theas, agus is bean cineál neamhshaolta í a gceadaíonn a cuid scileanna voodoo di buanóige a choinneáil thar na blianta fada. Is minic a mholtar Hugo Pratt as na mná ina chuid scéalta, stáidmhná a bhíos láidir agus teann astu féin, ach is í Róisín an Bhéil Órga an carachtar is suntasaí acu.

Cuid mhór d’eachtraí Corto tá siad suite i Meiriceá Theas agus timpeall ar Mhuir Chairib, sa Bhrasaíl nó sa Ghuáin Fhrancach. Is léir don léitheoir go raibh suim mhór ag Hugo Pratt i gcultúr Mheiriceá Theas, go háirithe i meascán cultúrtha na Brasaíle, tír ina raibh cónaí ar sclábhaithe ón Afraic, ar bhundúchasaigh na dufaire agus ar an muintir isteach ón Eoraip in éineacht.

Corto Maltese Professor Steiner Mu
An tOllamh Steiner ag tabhairt cur síos ar a chuid teoiricí i leith Mu. Deir sé go bhfuil sé in ann aibítir na Gréigise a léamh mar chuntas ar an dóigh a ndeachaigh Mu i dtóin phoill. Fear scéipteach é Corto Maltese, agus é ag fiafraí de Steiner, cén cineál finscéal atá sé a insint. As “Rún Tristan Bantam” an sliocht seo. Le Cong S.A. an cóipcheart.

Bhí aithne mhaith ag Pratt ar Mheiriceá Theas, nó cúpla bliain i ndiaidh dheireadh an Dara Cogadh Domhanda rinne sé mar a rinne na sluaite móra d’Iodálaigh roimhesean, is é sin thug sé aghaidh ar an Airgintín. Bhí sé tar éis coimicí a fhoilsiú san Iodáil cheana féin, agus chuir na hAirgintínigh suim iontu, ionas gur tugadh cuireadh don ealaíontóir óg teacht ansin le dul ag obair i ngnó coimicí na tíre. Bhí an-bhorradh faoi na coimicí (nó na historietas, mar a deir muintir na tíre féin) san Airgintín nuair a shocraigh Pratt síos sa tír, agus é ag obair ag tarraingt na bpictiúr do scéalta le scriptscríbhneoirí eile nó ag múineadh coimiceoireacht d’ábhair óga ealaíontóirí i Scoil Phan-Mheiriceánach na nEalaíon (Escuela Panamericana de Arte). Ba mhinic a thugadh sé cuairt ar an mBrasaíl san am ar lorg inspioráide. Chaith sé breis is deich mbliana san Airgintín, ansin chuaigh sé go Londain i ndeireadh na gcaogaidí, agus go gairid ina dhiaidh sin d’fhill sé ar an Iodáil.

Bhí Pratt an-bhisiúil mar ealaíontóir ó laethanta a óige, agus níl sna scéalta faoi Corto Maltese ach cuid dá shaothar. Tá suaithníocht sa chuid sin féin, nó tháinig beagnach tríocha ceann acu i gcló – is fíor, áfach, gur gearrscéalta i bhfoirm coimicí iad go minic, agus dhá nó trí cinn acu de dhíth le leabhar nó “albam” iomlán a líonadh.

Cé gur léir go raibh an-dáimh ag Pratt le Meiriceá Theas mar fhoinse scéalta agus móitífeanna, níor theorannaigh sé é féin don ilchríoch sin ar aon nós. Nuair a bhí sé ina dhéagóir bhí an Dara Cogadh Domhanda díreach á chur, agus chaith sé tamall fada i gcampa géibhinn in Dire Dawa, an Aetóip. An aithne a fuair sé ar an gcearn seo den Afraic nuair a bhí sé óg, níor thréig sí é: shuigh sé scéalta san Aetóip freisin.

Corto Maltese in Éirinn
Corto Maltese in Éirinn, agus na hÓglaigh is na Gaill ag marú a chéile ina thimpeall. As an scéal úd Concerto in O minore per arpa e nitroglicerine (“Coinséartó cláirsí agus dinimíte san O mion”). Foinse: Kvaak.fi, suíomh idirlín na gcoimiceoirí Fionlannacha. Le Cong S. A. an cóipcheart. Heikki Kaukoranta a d’aistrigh go Fionlainnis, Kustannus Jalava a d’fhoilsigh sa bhliain 2013.

Laoch rómánsúil é Corto Maltese go bunúsach agus aithne áirithe de mheon George Gordon Byron air: cé gur lorgaire fortúin é go bunúsach, is dual dó luiteamas a bheith aige le daoine is le dreamanna atá ag cur troda le saoirse a bhaint amach, agus dá réir sin, feictear in Éirinn é chomh maith, go gairid i ndiaidh Éirí Amach na Cásca, agus caidreamh aige le hÓglaigh de chuid an tsean-IRA. Sa scéal seo caitheann Pratt súil ar chomh fealltach is a bhíos saol na gluaiseachta rúnda: an fear a chuirtear in aithne dúinn mar laoch mór saoirse i dtús an scéil, gheobhaidh muid amach gurb eisean atá ag cuidiú leis na Gaill, agus an fealltóir atá sna saighdiúirí dubha, foghlaimeoidh muid sa deireadh gur gníomhaire de chuid an IRA a bhí ann i ndáiríre agus é ag déanamh spiaireacht ar na péas. Is é críochthoradh an scéil, áfach, go mbeidh an fíorfhealltóir á adhradh feasta mar laoch, toisc go bhfuil laochra agus miotais laochais ag teastáil ó lucht na cúise, agus go mbeidh meas an fhealltóra ar an bhfíorlaoch ar an ábhar céanna.

Is deacair gan an cheist a chur, arbh iad na scéalta La forma de la espada (“Déanamh an chlaímh”) agus Tema del traidor y del héroe (“Téama an fhealltóra agus an laoich”) le Jorge Luis Borges a thug inspioráid don eachtra Éireannach seo. Ar a laghad bhí an dá ghearrscéal seo i gcló nuair a bhí Hugo Pratt ina chónaí san Airgintín, agus tá móitíf na heachtra – an laoch ina fhealltóir, an fealltóir ina laoch – le haithint iontu, chomh maith le coimhthéacs na hÉireann.

Corto Maltese Ungern Sternberg
Roman von Ungern-Sternberg ag gríosú a chuid trúpaí chun catha. Ón leabhar Corte sconta detta Arcana. Le Cong S.A. an cóipcheart.

Is dócha go bhfuair Hugo Pratt eilimint na haislingíochta agus na brionglóideachta ó Borges freisin, nó ón réalachas draíochtúil a thabhaigh an oiread sin clú do litríocht Mheiriceá Theas. San am chéanna is léir go raibh traidisiún na scríbhneoirí eachtránaíochta – Jack London mar shampla – an-tábhachtach mar inspioráid, agus le fírinne carachtar tánaisteach é London féin i gceann de na scéalta. Bíonn páirteanna caimeo den chineál seo ag a lán carachtar stairiúil in eachtraí Corto Maltese: sampla eile é Roman von Ungern-Sternberg, an barún Rúiseach (de phór Ghearmánach) a throid ar thaobh na mBán i gcogadh cathartha na Rúise agus a shealbhaigh an Mhongóil le linn an chogaidh chéanna.

Tháinig teoiricí saindiamhrachta sa scéal leis an Ollamh Jeremiah Steiner, síor-leathbhádóir Corto ina lán eachtraí. Casadh Steiner ar Corto an chéad uair sa san eachtra Il segreto de Tristan Bantam, nó Rún Tristan Bantam. Bhí sé ar an drabhlás ag an am, agus na bithiúnaigh i bParamaribo á bhualadh agus á chéasadh le bagairtí báis, ó bhí sé báite i bhfiacha agus é tar éis déirc a iarraidh ar an gcuid is mó de mhuintir na háite le tuilleadh biotáille a cheannach.

Nuair a d’imigh an mheisce agus an phóit, bhí Steiner in ann díriú ar a chuid taighde arís, más taighde a bhí ann: ba é an leannán smaointe a bhí aige ná go bhfuair an domhan go léir cuid mhór dá shibhialtacht mar oidhreacht ó Mu, oileán nó ilchríoch a chuaigh faoi uisce i ré na réamhstaire, na cianta cairbreacha ó shin. D’fhéadfá Atlantas a thabhairt air chomh maith, nó is léir gurb é an miotas céanna é, ach is é an t-ainm a roghnaigh Hugo Pratt ná Mu.

Leis an scríbhneoir Sasanach James Churchward (1851-1936) is mó a luaitear Mu, ach ba é an grianghrafadóir Augustus Le Plongeon (1825-1908) a bhaist an t-ainm sin ar an ilchríoch mhiotasúil. Cé go mbíodh smaointí aiféiseacha den chineál seo ag Le Plongeon, is tábhachtach cuimhne a choinneáil air go ndearna sé cion fir ag tógáil grianghrafanna d’iarsmaí na sibhialtachtaí réamh-Cholambacha i Meiriceá Theas. Is dócha go ndeachaigh pictiúirí Le Plongeon i bhfeidhm ar Pratt an oiread is gur ghlac sé le teoiricí an fhir chomh maith, mar ábhar scéalaíochta ar a laghad.

Ní dheachaigh Pratt a fhad leis an Dara Cogadh Domhanda riamh agus é ag insint scéalta faoi eachtraí Corto Maltese. Mar a dúirt sé féin, chuaigh ceal sa laoch i gcogadh cathartha na Spáinne, nó bhí sé barúlach nach raibh gá le laochra rómánsúla a thuilleadh sa saol úr a tháinig ar an bhfód le ré Hitler. Sa leabhar deireanach coimicí a tháinig óna pheann nó óna scuab, áfach, lig sé do Corto Maltese agus dá chuid cairde seal a chaitheamh in ilchríoch Mu, áit a bhfuair gach duine a mhian, de réir a mheoin is a charachtair féin.

245. Lá Éigin Mar Sin

ancroiait

Gabriel García Márquez

GGM1928 – 2014

D’imigh Gabriel García Márquez, údar a bhuaigh an Duais Nobel uainn inné.

Seo scéal uaidh a thaitin go mór liom.


Lá éigin mar sin


dentista

Bhánaigh an Luan brothallach is gan bháisteach. D’oscail Don* Aurelio Escovar, fiaclóir gan cháilíocht is mochóir maith, a oifig ag a sé. Thóg sé déad bhréige a bhí fós i múnla teilgin aige amach ón gcás gloine agus leag sé lán doirn gléasanna in eagar mór go beag ar an mbord, ar nós i dtaispeántas.  Bhíodh léine riabhach gan mhóna air, dúnta ar bharr le cnaipe órga, agus briste coinnithe suas le gealasacha leaisticí.  Bhí sé díreach, lom, is bhí féachaint air nach raibh ar aon dul le cúrsaí ach go hannamh, mar fhéachaint na mbodhar.

instruments

Nuair a bhí rudaí réidh aige ar an mbord, shleamhnaigh sé an druilire i dtreo na gcathaoireach fhiaclóireachta is shuigh sé síos le snas…

Amharc ar an alt bunaidh 2,693 d’fhocla eile

10,000 ‘dearg le fearg’ ar shráideanna Bhéal Feirste

Crá Croí Cois Cuain

An Lá Dearg An Lá Dearg

Bhuel, tharla sin.

Dé Sathairn seo caite tháinig beagnach 10,000 duine go Béal Feirste le páirt a ghlacadh sa Lá Dearg, mórshiúl ag éileamh cearta, cothromas agus cóir do phobal na Gaeilge.

Bhí daoine ó gach cearn den tír i láthair, ó Ghlinntí Aontroma go Corca Dhuibhne i gContae Chiarraí. Chomh maith leis sin bhí imeachtaí dlúthpháirtíochta ag titim amach i Meiriceá Thuaidh, le Gaeil i Nua Eabhrac agus i gCeanada ag déanamh a gcuidse le tacú leis an lá.

Tháinig an lá seo i gcomharba ar Lá Mór na Gaeilge i mBaile Átha Cliath i mí Feabhra. Tá feachtas náisiúnta a thógáil le cinntiú go mbeidh todhchaí ann don Ghaeilge, go maireann sí sna Gaeltachtaí agus go bhfuil na deiseanna agus an ceart ag pobal na teanga san iarGhaeltacht, idir thuaidh agus theas, lena saol a chaitheamh trí mheán na Gaeilge.

Ba é éirí as Sheáin…

Amharc ar an alt bunaidh 590 d’fhocla eile

236. Dearg le Fearg BF

ancroiait

Bhí daoine Dearg le Feargi mBéal Feirste inniu, 12 Aibreán 2014.

Slua BF GPic ó @IrishUnity

Bhailigh na sluaite le chéile agus tháinig siad ó gach áit ar fud na tíre ar thraenachaí, i gcarranna agus i mbusanna. Bhí siad ag iarraidh cothrom na féinne agus a gcearta daonna maidir leis an Ghaeilge. Ní bhíonn fáilte roimh an Ghaeilge i ngach áit sa tír faraor agus an tseachtain seo caite bhí fear os comhair na cúirte mar labhair sé a theanga féin. Léigh an scéal sin anseo.

B’fhéidir nach raibh mórán fearg le sonrú ann inniu i mBéal Feirste agus is maith sin. Ach bhí siad ag caitheamh éadaí dearga. Is dóibh súid nach raibh compórdach leis an teanga bhí teachtaireacht acu.

tee leine

Is mar a tharla sé i nDubh Linn roimhe in áit fearg bhí cairdeas is aontas is Gaeilge le cloisteáil ar na sráideanna. Bhí siad ar buile ceart go…

Amharc ar an alt bunaidh 157 d’fhocla eile