Léirmheas : ‘An Bhean Feasa’


Léirmheas le hAonghus Ó hAlmhain ar ‘An Bhean Fheasa’ le Alan Titley.

indexDé réir an blurba “an chéad úrscéal i bhfoirm véarsaíochta sa Ghaeilge” atá sa leabhar turgnamhach seo ó Alan Titley. Pléann an saothar le scéal Goody Glover, http://ga.wikipedia.org/wiki/Ann_%28Goody%29_Glover bean a crochadh i mBostún mar asarlaí. Mhaígh sí ag a triail nach raibh aici ach Gaeilge.
Ba duine den dream í a cuireadh as Éirinn go Barbados ina daor mar thoradh ar ionradh Cromail ar Éirinn agus a cuireadh ar aghaidh uaidh sin go Bostún phiúratánach ar ball.
Ráitis ó dhaoine éagsúla atá sa leabhar – agus i gcás amháin míoltóg agus faolchú – a bhaineann lena stair; ag tosú amach ag a crochadh agus ag bogadh siar san am go dtí a hóige in Éirinn.
Beagán thar leathanach i ngach ráiteas véarsaíochta, agus dáta curtha leo chun an imeacht siar ama a mharcáil. Scaoileann Titley lena acmhainn foclaíochta idir imeartas focal, fuaimfhoclaíocht agus focail Béarla le cló Gaeilge orthu sna sleachta.
Tá na sleachta an-mhaith ag cothú atmaisféir fiabhrasach na linne, collaíocht agus duairc chreideamh ag spreagadh ainghníomhartha. Tá na mothúcháin atá ag na pearsa iontu léirithe go maith.
Mar sin féin, níor oibrigh an leabhar domsa ó thaobh scéal na mná a chuir i feidhm orm. Is deacair aon aithne cheart a chuir uirthi ó na splancacha a tugtar uirthi ó súile dhaoine eile, ná aon tuiscint a fháil uirthi murab é gur fhág ainnise a saol ina gealt dhuairc í.
Taipéis uaillmhianach lán mionsonraí, ach cheil siad an príomhscéal ormsa is d’fhág m’fhiosracht faoin gcéad tagairt seo don nGaeilge in imeacht cúirte i Meiriceá gan sásamh.

Aon tuairim amháin ar “Léirmheas : ‘An Bhean Feasa’

  1. Freagra ar Léirmheas san Iris ‘An Tuairisceoir’
    ar ‘An Bhean Feasa’ le Alan Titley
    ó Garry Bannister

    Nuair a pheannaigh Aonghus Ó hAlmhain a léirmheas gairid ar ‘An Bhean Fheasa’ le Alan Titley san iris ‘An Tuairisceoir’ le déanaí d’admhaigh sé nár…

    “…oibrigh an leabhar dósan ó thaobh scéal na mná a chuir i bhfeidhm air. Is deacair aon aithne cheart a chuir uirthi ó na splancacha a tugtar uirthi ó shúile dhaoine eile, ná aon tuiscint a fháil uirthi murab é gur fhág ainnise a saoil ina gealt dhuairc í….”

    Ba mhaith liom tabhairt faoi fhreagra ar an imprisean seo a fuair Aonghus ó léamh an leabhair agus cinnte bheadh neart leitheoirí eile cosúil leis-sean.

    Mar sin go gairid níl aon iarracht á dhéanamh ag Titley san úrscéal seo, pictiúr stairiúil fírinneach stairiúil a thabhairt dúinn. Ní portráidí é Titley ach is.. impriseánaí é – sa chiall iomlán den fhocal sin. Ar an gcéad dul síos…

    • impriseánaí é mar luíonn an t-úrscéal seo idir prós agus filíocht;
    • impriseánaí é mar is athchruthú atmaisféar na haimsire dorcha é níos mó ná athléiriú liteartha ar imeachtaí stairiúla bheatha na mná feasa, Goody; impriseánaí é mar tá na híomhánna agus mothúcháin atá léirithe sa leabhar fréamhaithe in imprisin phearsana an scéil;
    • impriseánaí é mar bíonn aidhmeanna an údair i gcónaí dírithe ar imprisin, ar dhealraimh na bhfíricí mar chonacthas do na pearsana iad féin agus ní mar a behidís de réir leabhar staire.

    Níltear anseo mar sin ag iarraidh ‘aithne stairiúil a chur ar an bhean feasa’ mar níl a leithéid ann i súile Titley… níl aon “bhean feasa” ann agus an bhean feasa inár gceann.

    Is amhlaidh nach mbíonn ann choíche, de réir Titley, i suíomh sóisialta/ pearsanta na n-imeachtaí seo ach tuiscintí, tuairimí, rámhaillí lucht a céasta agus a ciaptha. Amhail ‘Cré na Cille’ nó ‘An Fear Dána’ caitear ‘splancanna’ solais dhorcha a haimsire os ár gcomhair i bhfoirm ráiteas claonta, leath-ráiteas briste nó i bhfoirm focal scaipthe scoite na bpearsan féin:

    “Ag coinne leis an lá mór a bhí mise. Crochadh ní fhaca
    Mé riamh. Thaitnigh sé liom scogall circe a chasadh
    Ach ní hé an dá mhar a chéile é. Bean ba ea í seo.” (lch. 13)

    Féach ar an imirt céille idir deireadh na chéad líne ‘Crochadh ní fhaca’ agus ‘Mé riamh’ ag tús na dara líne. Is féidir a dá líne a léamh le chéile mar abairt amháin nó mar dhá abairt: i. ‘Crochadh ní fhaca mé riamh.’ nó ‘Crochadh ní fhaca..’ agus ‘Mé riamh.’ (sa chiall: ‘Sin mar a bhíonn i gcónaí liomsa’)

    Tá leabhar Titley ag cur thar maoil le double-entendres den chineál seo.

    Léiríonn an saothar seo freisin nach gá dúinn treabhadh trí lámhscríbhinní staire ná turais fhadálacha a dhéanamh trí cháipéisí deannachúla cúirte ná aon rud eile den chineál sin chun teacht ar thuiscint na n-imeachtaí léanmhara tragóideacha a tharla agus a thug Goody agus a lán ban eile nach í chun na croiche; turas macánta atá ag teastáil; turas domhain isteach inár gcroí féin mar quod petis hic est (an rud a lorgaítear, tá sé ann cheana féin) nó mar a scríobh file áirithe sa tSean-Ghaeilge, gan amhras i gcomhthéacs eile:

    Techt do Róim, Teacht chun na Róimhe,
    mór saítho, bec torbaí; saothar mór, tairbhe beag
    in Rí con-daigí i foss, an Rí a lorg ann,
    mani mbera latt ní fhogbaí. mura dtugann tú leat é, ní bhfaighidh tú ann é.

    Mar fhocal scoir, murab ionann agus Máirtín Ó Cadhain, is scríbhneoir soirbh dóchasach é Titley. Níl aon solas in ‘Cré na Cille’ – daoine sáite in ifreann gan súil le faoiseamh ar bith, íospartaigh a bpeacaí féin faoi ualach na seirbhe pearsanta atá dulta chun ainchinn. Ach i gcás shaothar Titley ‘An Bhean Feasa’, tugtar le tuiscint dúinn nach í Goody féin ar a bhfuil aire an údair ach an dochar, ar an dólás agus ar an drochíde a bhíonn mar bhrat tiubh dorcha ar an leanbh álainn a rugadh in Éirinn na blianta fada roimhe sin.

    Ná tagtar, mar sin, chun an leabhair seo ar lorg ruda nach bhfuil ann, ach cuardaítear an saibhreas eispéiris phearsanta ó shaol liteartha an údair agus atá nochtaithe go macánta máistriúil san úrscéal caithréimeach seo.

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Pictiúr Google

Is le do chuntas Google atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Ceangal le %s