Joe McHugh : Tugaimis seans dó

Tuairim le Ciarán Dunbar

Agus mé i mbun an cholúin seo b’fhearr liomsa gan ‘cúis na Gaeilge’ a lua ar chor ar bith, b’fhearr liom labhairt ar an tsaol inti mar Ghaeilge agus ligin orm féin go bhfuil gach rud go breá.

Ach chan amhlaidh atá, tá cogadh cultúrtha ar bun in Éirinn mar a bhíodh i gcónaí, tá trí rogha againn, an fód a sheasamh, an blár catha a thréigint nó an bád bán a fháil go dtí ceann de na coilíneachtaí Béarla.

Lena chois, agus aon cholún á scríobh agam faoin Ghaeilge caithfidh mé cartlann mo ríomhaire a sheiceáil go cúramach le cinntiú nár scríobh mé an colún céanna cheana.

Agus nach feasach dom go maith go bhfuil muid ag caint linn féin anseo – fíor-Ghaeil le fíor-Ghaeil, ní feasach don Éireannach Gallda, agus ní dóigh liom gur masla an aidiacht sin dála an scéil ach fíric lom, go bhfuil muid ann nó as.

JoeMcHughFineGael_large
An tAire Stáit Gaeltachta Joe McHugh

An tseachtain seo chuaigh thart, díreach nuair a shíleadh nárbh fhéidir le cúrsaí éirí níos measa ó thaobh seasamh an rialtais i leith na Gaeilge, cheap an Taoiseach Enda Kenny Aire Sinsir agus Aire Stáit le cúramaí Gaeltachta gan Ghaeilge líofa.

Ní fhaca sé féin nó a pháirtí aon fhadhb leis sin agus chun cothrom na Féinne a thabhairt dó cha raibh aon fhadhb ag roinnt mhaith den tráchtaireacht leis ach an oiread.

Tá sé dearbhaithe ag Heather Humpreys, an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta nach mbeidh sí ag foghlaim na Gaeilge, ceal ama.

Níorbh fhiú di a cuid ama a chur amú ag foghlaim na Gaeilge don ról is léir.

Maidir leis an Aire Stáit, Joe McHugh, “He has the language inside him,” a dúirt an Taoiseach.

Tá mé ag glacadh go raibh a fhios aige féin cad a ba chiall leis sin.

Creidim féin gurb mhasla é seo do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta agus go ndearnadh d’aonchúis mar fhreagair ar na Gaeil shotalacha sin a ghlac a gcás amach ar sráideanna Bhaile Átha Cliath ag tús na bliana.

Mar sin féin, is as imeall na Gaeltachta é Joe McHugh, rinne sé Gaeilge ar feadh 14 bliana ar scoil, is múinteoir é lena chois agus ní raibh sé mí-réasúnta a ghlacadh go mbeadh Gaeilge aige.

Agus mé ag scríobh an cholúin seo, bhí an tAire McHugh ar a bhealach chuig Oideas Gael agus Gleann Cholm Cille, Gaeil Éireann ag guí gur féidir le Liam Ó Cuinneagáin ní amháin Gaeilge a theagaisc dó ach grá don teanga agus tiomantas ina leith.

liam
Fear Oideas Gael, Liam Ó Cuinneagáin

Níl brú ar bith ort a Liam!

Ach mura bhfuil líofacht Gaeilge bainte amach ag an Aire Stáit tar éis 14 bliana ar scoil, cén seans a bheas aige tar éis seachtain i nGleann a déarfadh an ‘soinicí’.

Agus Gaeltacht catagóir C atá i nGleann Cholm Cille faraor d’ainneoin éachtaí Liam agus a chomrádaí.

Go n-éirí leis, ba mhaith liom smaoineamh go dtiocfaidh rud éigin dearfach amach as an phrácás sin cé nár chuir a ráitis go dtí seo aon mhuinín orm.

Ach le bheith cothrom le Joe McHugh, chuala mé é ar Raidió na Gaeltachta agus cé go raibh a chuid Gaeilge go holc bhí síol éigin ann, feictear domsa gur féidir leis an-dul-chun-cinn a dhéanamh go hiontach sciobtha ar nós éinne a rinne an Ghaeilge don Ardteist – agus mar a luaigh iriseoir amháin liom chuala sé Gaeilge i bhfad níos measa uathu siúd a thugann Gaeilgeoirí orthu féin.

Gleann_Cholm_Cille_-_geograph.org.uk_-_69004
Gleann Cholm Cille

Nach gcuireann sé sin leis an chás ar son na Gaeilge riachtanaí sa chóras oideachais?

Tugaimis seans dó a deir roinnt agaibh – tugaimis, ach an bhfuil an dara suí sa bhuaile againn?

Ná déanaimis dearmad ach an oiread gur thosaigh Fianna Fáil leis an nós seo nuair a cheap siad Síle de Valera mar Aire Gaeltachta sna nóchaidí agus í gan mórán Gaeilge.

Agus níl mórán Gaeilge ag an Aire Cultúir ó thuaidh, Carál Ní Cuilín ó Shinn Féin, ach an oiread cé go bhfuil sí ag foghlaim.

Níl deireadh leis an liosta ar ndóigh ach ná ceap gurb iad Fine Gael an páirtí Gallda thar aon dhream eile.

Níor chuala mise leas-Uachtárán Shinn Féin Mary Lou McDonald ar Raidió na Gaeltachta riamh roimhe, cé gur chaith sé 14 bliana ag foghlaim agus gur bean an-cliste atá inti.

Thiocfadh liom dul ar aghaidh.

Ní nach ionadh, bhí an mhórchuid de Ghaeilgeoirí na tíre ar buille faoin chinneadh seo seachas corr-easaontóir ar an eite dheis agus corrdhuine gafa ag an ‘nua-dúchasachas’ nár mhaith leo cearta teanga a thabhairt do dhaoine a d’fhoghlaim an Ghaeilge agus a tógadh léi taobh amuigh den Ghaeltacht ar eagla go dtabharfadh sé dlisteanacht dá gcaint neamhthraidisiúnta.

Ach go cinnte, bhí an mórchuid den tráchtairteacht, agus na hintleachtóirí ar an aon fhocal leis an taoiseach maidir leis na ceapachán ag maíomh nach raibh gá le Gaeilge don ról mar go bhfuil muintir na Gaeltachta dhátheangach – ag déanamh neamhaird ar an chúis atá leis an dátheangachas sin.

Bhí daoine áirithe ar Twitter ag maíomh go ndéanann easpa Gaeilge Joe McHugh níos fóirsteanaí don jab é fiú!

Is trua nach bhfuil tacaíocht ó hintleachtóirí ag an teanga, idirdhealú suntasach idir chás na Gaeilge agus cás theangacha mionlaithe eile is ea é seo.

Ní hé nach n-aontaíonn siad le cearta teanga, aontaíonn, ach is é lom na fírinne ná gurb í an tuiscint coitianta in Éirinn ar chearta teanga ná cearta na mBéarlóirí a chosaint i gcoinne na nGaeilgeoirí.

Tá cultúr forlámhas teanga beo beathaíoch mar a bhí riamh, “The middle classes think it a sign of vulgarity to speak Irish,” a scríobh Thomas1845, char tháinig athrú ar an scéal.

Chomh maith leis sin tá an-cheangail idir Chaitliceachas agus an Ghaeilge in aigne an-chuid daoine – chuir mé an cheist orm féin an tseachtain seo , an bhfuil an Ghaeilge ag fulaingt mar chuid den chath i gcoinne na hEaglaise?

Tá muinín agam go mairfidh an Ghaeilge nó leagan di sa todhchaí d’ainneoin dearcadh an rialtais agus claontaí ‘Éire Oifigiúil’ – ach níl a fhios agam an mbeidh aon ‘Irish Language’ amach anseo nó aon mhuintir Éireannach ar leith i ndáiríre.

Féach chomh maith

Éistear lenár nGlór a Thaoisigh – Caithear Éisteacht 

Cé leo oidhreacht Mandela?

Ciarán Dúnbarrach ar Nelson Rolihlahla Mandela, a oidhreacht agus a dhearcadh maidir le foréigean polaitiúil

Tá leabhar amháin Ghaeilge léite agam arís agus arís eile, sin Caisleán Óir le Séamus Mac Grianna, éiríonn sé níos fearr gach uair a léimse é.

Tá clú agus cáil ar thús an leabhair agus ar an chuntas a rinneadh ar chéad lá an phríomhcharachtair, Séimí Phádraig Duibh Ó Gallchóir ar scoil.

Muise, tá scigaithris déanta ag Myles na gCopaleen ar an eachtra.

Chun achoimre a dhéanamh air, faigheann Séimí greadadh nuair nach n-aithníonn sé féin a ‘ainm’ féin, mar dhea, James Gallagher, an t-ainm a bhí a mhúinteoir scoile tar éis a thabhairt dó.

south-africa-young-mandela-pd-001
Nelson Rolihlahla Mandela agus é óg

Tháinig an scéal sin chun cuimhne domh an tseachtain seo chuaigh thart agus mé ag déanamh staidéir ar shaol Nelson Mandela.

Cosúil le Séimí Phádraig Duibh, fuair Mandela an t-ainm ‘Nelson’ ar a chéad lá ar scoil – mar síleadh go mbeadh ainm Béarla de dhíth air.

Thug a mhúinteoir Iníon Mdingane an t-ainm sin dó, mar a ba nós in am na himpireachta, díreach mar a b’amhlaidh in Éirinn.

Chaith mé go leor ama ag iarraidh foghlaim cén dóigh fíor-ainm Mandela a rá ach theip orm, beidh orm ligin dó féin a rá leat cén chaoi a rá, gabhaim leithscéal.

Caithfidh mé a rá – tá mé in amhras dá mbeadh an clú céanna ar an Madiba dá mba rud é gur chlóigh sé leis an ainm a thug a athair dó.

Agus níl aon amhras agam nach gcluinfeadh aon éinne trácht air dá mba rud é nach raibh Béarla den scoth aige.

Ach ná ligimis don bholscaireacht dul i bhfeidhm orainn, cé nach luaitear é go minic, níorbh chainteoir dúchais Béarla é, cainteoir dúchais Xhosa a bhí ann.

Níorbh aon Dhónall Ó Conaill é ach an oiread, níor shéan sé riamh a theanga dhúchais.

Agus bhí roinnt de na searmanais an tseachtain seo caite i dteanga dhúchais Mandela, ach cha bheadh a fhios agat sin ag éisteacht leis na meáin Bhéarla.

images
Mandela ag caitheamh éadaí a thréibhe

Ach le seachtain anuas, bhí stair Mandela á athscríobh agus gach polaiteoir ar an saol, seachas Jim Allister ón TUV, ag iarraidh Mandela a lua mar laoch s’acu agus mar thionchar mór orthu.

In amanna, bhí sé sin díreach seafóideach, le David Cameron na Breataine ag maíomh a leithéid – d’ainneoin go raibh sé ina bhall d’eagraíocht a bhí ag iarraidh go gcrochfaí Mandela mar sceimhlitheoir agus d’ainneoin go ndeachaigh sé ar thuras go dtí an Afraic Theas urraithe ag eagraíocht a bhí ag feachtasaíocht i gcoinne smachtbhannaí in aghaidh Apartheid.

Anseo in Éirinn, caithfidh muid a bheith níos seafóidí ná gach duine eile ar ndóigh agus caithfidh mé a rá, d’éirigh linn baint de dhínit na seachtaine leis.

Mar shampla, chuir an Taoiseach Enda Kenny in iúl don Dáil gur síochánaí a bhí ann agus chuir sé i gcomparáid le Mahatma Ghandi é.

Dá mba rud é gur dhúirt sé go raibh sé ina chiníoch bheadh sé chomh míchruinn céanna.

Ba é Nelson Mandela an chéad cheannaire ar eilit mhíleata an ANC (Umkhonto we Sizwe,” nó “Sleá an Naisiúin,”) agus bhí traenáil míleata déanta aige.

image004
Iarmhairt an ‘Church Street Bombing’ san Afraic Theas. Umkhonto we Sizwe a bhí freagrach as. Fuair 19 bás agus gortaíodh 217 duine.

Bhí tionchar níos láidre ag Mao Tse Dong agus ag Che Guevara– agus Carl von Clausewitz fiú ar Mandela ná mar a bhí Ghandi.

Is fiú cuimhneamh gur ofráil Uachtarán na hAfraice Theas saoirse go Mandela in 1985 dá shéanfadh sé foréigean agus agóidíocht fhoréigeanach mar dhóigh chun athrú a bhaint amach san Afraic Theas.

Dhiúltaigh sé don ofráil – ag cur in iúl nach ndeachaigh an ANC i mbun fhoréigin ach nuair nach raibh aon bhealach eile ar fáil dóibh.

Níor éirigh sé as an mhíleatachas go dtí gur thosaigh cainteanna sa bhliain 1990 ach bhí sé ar liosta faireachais sceimhlitheoirí SAM go dtí 2008.

Dúirt Uachtarán na hAfraice Theas Jacob Zuma an tseachtain seo caite, dar le Mandela, “chun go mbainfeadh an Afraic Theas síocháin amach, bhí an streachailt armtha dosheachanta, ach ba dhóigh chun cuspóir a bhaint amach, níorbh é an cuspóir é.”

Tuigeann muid in Éirinn áfach go bhfuil seach-chogadh ar bun, bhí sé tábhachtach don Taoiseach a chinntiú nach mbainfeadh Sinn Féin aon sochar polaitiúil as bás Mandela – laoch a bhí ann do Phoblachtanaithe agus bhí baint idir an IRA agus Umkhonto we Sizwe – fíric na staire atá ann.

Guard-of-Honour
Gerry Adams ina sheasamh mar chuid de Ghárda Onóra ar chónra an Madiba.

Táthar ann a mhaigh go bhfuil Sinn Féin ag baint ó dhínit Mandela as trácht a dhéanamh ar a bhás agus go bhfuil sé sin chomh dona céanna leis an Toraithe ag feadaíl a bpoirt athraithe anois.

Seans go raibh ciall éigin leis an argóint sin – ach ansin chonacthas Gerry Adams ina sheasamh mar bhall den gharda onóir ar chónra Mandela – sílim gur chuir sé sin deireadh leis an argóint, agus cibé barúil atá ag daoine ar Gerry Adams, ba shoiléir tuairim an ANC agus Mandela féin.

Cad tuige mar sin a mhaíonn gach duine go bhfuil baint acu le Mandela –bhál, tá freagra simplí ar sin – bhain sé – agus is maith le daoine a bheith luaite le buaiteoirí.

Ach cinnte, tá sé níos doimhne ná sin, rinne sé go leor don athmhuintearas – níor lorg sé díoltas, níor chuir sé éinne ar thriall, níor chuir sé cosc ar an Afrikaans

Ach ba thábhachtaí arís do cheannairí an Iarthair – níor chuir sé isteach ar an chaipitleachas agus ní dhearna sé mórán iarracht ar athdháileadh saibhris – leathréabhlóid a bhí ann ach thar aon rud eile – sin an fáth a rinneadh naomh as.

Ar bhotún é sin – níl a fhios agam.

Dá mba rud é go ndearna sé iarracht talamh an chine ghil a dháileadh ar an chine ghorm, dhéanfadh meáin an Iarthair diabhal as – mar a rinne sé le seanchomrádaí s’aige, Robert Mgabe.

Ach is cinnte liom go ndearna sé botún ollmhór amháin – is é sin nár scoir sé an ANC agus an cogadh bainte acu – creidim go léiríonn caimiléireacht an pháirtí inniu go bhfuil an ceart agam ar an phointe áirithe sin.

Seans go bhfuil daoine agaibh míshásta liom ar an ábhar gur roghnaigh mé cuid den fhírinne a léiriú anseo agus b’fhurasta ligin do na bréaga.

Sharpeville Victim
Fear armtha ina sheasamh in aice le corp fhear marbh tar éis sléacht Sharpeville ina bhfuair 69 duine bás.

Ach dar le Mandela, bhí foréigean riachtanach chun deireadh a chur le Apartheid – dar liomsa, bhí an ceart aige.

 

“An Bille um Bheatha Dhaonna”

An Bille um Bheatha Dhaonna le linn Toirchis a Chosaint 2013 foilsithe inné

Seán Mícheál Ó Donnchadha

Ar maidin inné, foilsíodh an reachtaíocht [legislation] nua a aontaíodh maidir le ginmhilleadh [abortion]  a fháil in Éirinn.

Deirtear go bhfuil an Bille um Bheatha Dhaonna le linn Toirchis a Chosaint 2013, 18 leathanach ar fad.

Tá  dhá athrú [change / reduction / variation / reducing / alteration / conversion / shift / reshuffle / substitution / mutation]  suntasacha ann, ón méid a bhí sa dréacht [draft] -reachtaíocht ar dtús. Ní bheidh iallach [constraint] ar aon dochtúir ginmhilleadh a dhéanamh má dhiúltaíonn siad  ar bhonn coinsiasach ach beidh [it will ] orthu dochtúir éigin eile a fháil chun cúram [care]  a ghlacadh ar an othar.

Enda-Kenny
An Taoiseach Enda Kenny – “Ní Taoiseach Caitliceach mé”

Ní bheidh aon chéad ag a institiúid/ospidéal [hospital]  féin diúltú ghinmhilleadh a dhéanamh ar bhonn coinsiasach. Tá an fhoráil seo scriosta [wrecked].

 Athruithe Eile Suntasacha

Tá sé ráite sa Bhille freisin go bhfuil pionós [punishment / penalty] de 14 bhliana sa phríosún leagtha amach d’aon duine a chuireann deireadh le leanbh, nach mbíonn tagtha ar an saol [life ].

Beidh cumhacht ag an tAire Sláinte an tseirbhís fén Acht seo a chur ar athló in aon institiúid nach bhfuil ag comhlíonadh forálacha an Acht.

Foilseoidh an tAire tuarascáil bhliantúil ina dtabharfar dáta, suíomh agus mír an Acht faoin ar ndéanadh aon foirceannadh.

Ní dhéanfar teangbháil le liachleachtóirí ginearálta [general practitioners] ach dé réir chead ón mbean torrach.

Tá líon na n-ospidéil in ar féidir foirceannadh a dhéanamh méaduithe ó 19-25 chun go mbeadh na hollospidéil oiliúna [major teaching hospitals] a soláthraionn dianchúram sláinte páirteach. Níl Ospidéal an Rotunda sa líosta deiridh ach deireann an Roinn Sláinte gur botún é seo agus gur cheart don ospidéal seo a bheith ar an líosta.

Dúirt an Dr O Reilly ar RTE maidin Déardaoin go raibh dian machnamh déanta ag an Rialtas ar ráiteas a deisigh na síceolaithe [psychologists] nach raibh an ginmhilleadh ina cóir leighis chuí don féinmharú ach do na hócáidí neamhchoitianta go mbeadh gá le ghinmhilleadh i gcásanna féinmharuithe bhí ar an Rialtas an Reachtaíocht seo a thabhairt isteach chun forálacha na  hArd Cúirte faoi Cás X agus An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine a chomhlíonadh.

Dúirt  sé freisin nach féidir le haon institiúid leigheas atá maoinithe ag an gcáiníocóir ginmhilleadh a dhiúltú do mhná a bhfuil a beatha i mbaol.

Dár le pobalbreith a rinne an  Irish Times/IpsosMRBI go bhfuil tacaíocht fhorleathan ón bpobal don reachtaíocht seo agus go bhfuil 75% den phobal i bhfábhar ginmhilleadh nuair atá beatha na máthar i mbaol.

 Cúrsaí Polaitíochta:

Is dóigh liom go sásóidh an Bille seo formhór na dTeachtaí Dála agus Seanadóirí i bhFine Gael a raibh fadhbanna acu cheana leis an reachtaíocht seo. Sa deireadh thiar thall bhféidir nach vótálfaidh ach Peter Matthews agus   Fidelma Healy Eames i gcoinne an mBille.

Ar an lámh eile níl an “clásal luí na gréine”[sunset clause] a raibh trácht ar san Reachtaíocht chun cabhrú le daoine atá amhrasach go n-osclóidh an reachtaíocht seo na geataí agus mar toradh air go mbeidh ginmhilleadh ar éileamh le fáil in Éirinn cosúil leis an Ríocht Aontaithe agus Meiriceá. Dá mbeadh an clásal thuasluaite ann agus muna mbeadh an reachtaíocht ag feidhmiú mar ba chóir bheadh an Rialtas in ann an Reachtaíocht a aisghairm [revoke].

Tá a lán srianta san Acht agus ní dóigh liom go leanfaidh ginmhilleadh ar éilimh ón Reachtaíocht seo.

Iarmhairt eile polaitíochta a tharla le déanaí ná cé gur tháinig na hEaspaig amach go tréan i gcoinne na Reachtaíochta nach raibh mórán tionchar acu ar chinneadh an Rialtais. Mar a dúirt Eanna Ó Cionnaith sa Dáil agus é ag cur síos ar an bhrú a bhí air ón feachtasaíocht ar son na mbeatha “ is Taoiseach mise don tír ar fad, atá í mo Chaitliceach, ach ní Taoiseach Caitliceach mise”.

As Cill Áirne ó dhúchas é Seán Mícheál Ó Donnchadha, bhí sé ag obair mar Stáitseirbhíseach go dtí gur éirigh sé as.

Féach chomh maith 

“Athrú ar bith ar dhlíthe ginmhillte”

Ginmhilleadh chun tosaigh