” ‘S ann air na dualchainntean a tha an obair a-nis a dhìth”

Beachd ri hÀdhamh Ó Broin

336px-ScotlandGaelicSpeakers2001
Gaeltacht na hAlbain mar a bhí i 2001

Ma tha duine sam bith ann nach tuig cho eadar-dhealaichte ‘s a tha dualchainntean na Gáidhlig an urrainn a bhith bhon “chainnt chumanta”, leigeadh sinn le Nancy Dorian a mhineachamh….
“….in the periods when Gaelic was taught in the Embo primary school, it was book-Gaelic that was taught, not the local dialect, and book Gaelic was radically unlike the local form of Gaelic — no one local could have taken it as a model for their own speech”

‘S mar sin, ‘s e bh’ ann an sgoil ach dòigh eile toirt air luchd-labhairt Gáidhlig na dùthcha mothachainn nach robh a’ chànan aca fhéin math gu leòr, gun robh làmh an uachdair aig ughdarras céin eile, dìreach mar a bha e aig a’ Bheurla….

Tha sinn air a bhith ag ionnsachamh gu math bho cheann treis a-nis, mun cuairt air luach na Gáidhlig agus air mar a ghléidheas sinn tuillidh misneachd againn fhéin, ach ma leigeas sinn leis na dualchainntean dol á bith air son cànan fhuadain a chaidh a chruitheachamh air cheann aobhair anns nach robh làmh an t-sluaigh idir, cha bhith sinn ach a’ cur crìoch air an obair a chaidh a thóiseachamh ann an 1609….

Feumaidh gum bith cothrom aig a’ chànan a bhith beò anns a h-uile saoghal, ach ma thachras nach bith i beò ach mar chànan-riaghlaidh air a h-ionnsachamh facal air fhacal fon aona dhòigh le gach neach-ionnsachaimh, ‘s e bàs truagh a bhitheas ann an sin, de chorp agus de dh’anam….

Tha a’ chainnt-riaghlaidh againn a-nis, cha mhór nach fhaod sinn cinnt air sin air fad. ‘S ann air na dualchainntean a tha an obair a-nis a dhìth. ‘S e an roghainn a th’ againn: tannasg thana, bhàn, no gaisgeach teòma, ioma-fhillt’. Saoil a bheil roghainn ann?

English
If there is anyone who doesn’t get just how different Scottish Gaelic dialects can be from the “standard”, let us have Nancy Dorian explain it….

“….in the periods when Gaelic was taught in the Embo primary school, it was book-Gaelic that was taught, not the local dialect, and book Gaelic was radically unlike the local form of Gaelic — no one local could have taken it as a model for their own speech”

And so, school was simply just another way to make speakers of local forms of Gaelic feel that their own language just wasn’t good enough, that the upper hand belonged to yet another foreign authority, just as it had to English….

We’ve been learning well for a good while now, about the worth of Scottish Gaelic and about how we maintain a bit of passion about ourselves as Gaels, but if we let the dialects go out of being for the sake of a false language that was created out of reasoning in which the hand of the people played no part, we will be doing nothing but putting the finishing touches to the work that was begun with the Statutes of Iona in 1609….

The language must be able to be alive in every sphere, but if it happens that she lives not but as a language of administration learned word for word in the exact same way by every single learner, it will be a pitiful death that, of body and of soul….

We have the official language now, we can almost be entirely certain of its safety. It is on the dialects that the work is now required. We have the choice: a thin, pale ghost, or an adept, multi-faceted hero. Is there really a choice to be made?

Féach chomh maith leathanach Facebook ‘Droitseach’, eagraíocht atá gníomhach ó thaobh chanúintí a chaomhnú in Albain.

https://www.facebook.com/droitseach

Is féidir teagmháil príobhaideach a dhéanamh linn leis an fhoirm thíos

Baile Úr Gaelach d’Albain

Funding agreed for first stage of new Gaelic village in Skye

Tá gliondar ar lucht Sabhal Mòr Ostaig, an tIonad Náisiúnta Teanga agus Cultúr na Gaeilge in Albain, tar éis gur aontaíodh £1 milliún de mhaoiniú Eorpach a chur ar fáil dá sráidbhaile nua Gáidhlig, an Chill Bheag.

Beidh an sráidbhaile nua lonnaithe i Sléite san Oileán Sgiathanach, áit a bhfuil an Coláiste lonnaithe faoi láthair.

D’fhógair an Leas Phrìomh Mhinistear, Nicola Sturgeon, BPA, go rachaidh £1.908m de mhaoiniú caipitleach chur ar fáil don togra ó Chistí Struchtúracha na hEorpa.

KilbegUpdatedMasterPlan
Mór-phlean na Cille Bige

Cuirfidh an maoiniú seo leis an mhaoiniú de £6.7 milliún atá faighte ag an togra go dtí seo ó Riaghaltas na h-Alba, Iomairt na Gàidhealtachd is nan Eilean, Chomhairle Mhaoineachaidh na h-Alba, Chomhairle na Gàidhealtachd is Urras Leasachaidh Sabhal Mòr Ostaig.

Ciallaíonn sé seo go léir gur féidir toiseacht ar an togra go láithreach.

Maitear go mbeidh an-tionchar dearfach ag an togra seo ar an gheilleagar áitiúil, cruthóidh sé féin 20 post agus beidh 50 fostaithe le linn na tógála.

Tá sé i gceist 75 theach a thógáil san iomlán thar fiche bhliain.

Tógfar ionad comhdhála le 40 seomra chomh maith.

Dúirt Neach-cathrach SMO, an Siorraidh Ruaraidh Iain MacLeòid, “Tha am Bòrd Stiùiridh air leth toilichte gu bheil an Sabhal Mòr a-nis ann an suidheachadh far an urrainn dhuinn a dhol air adhart leis a’ phròiseact bhrosnachail lèirsinneach seo.

“Chan ann a h-uile latha a gheibh ionad-foghlaim an cothrom a dhol an lùib leasachadh cho sàr-shamhlachail, a fhrithealas feumalachdan leasachadh fearainn an t-Sabhail san àm ri teachd ach cuideachd, ann an com-pàirteachas leis a’ choimhearsnachd, a chruthaicheas dhan Eilean Sgitheanach a’ chiad bhaile ùr bhon a stèidhichear baile Phort nan long far an do thogadh mi-fhìn le muinntir na Hearadh is Leòdhas o chionn ceud bliadhna.”

Lean Mgr MacLeòid air, “Tha am pròiseact a’ tachairt aig crois-rathaid chudromach ann an eachdraidh an t-Sabhail Mhòir: bidh a’ chiad phloc air a ghearradh ann an 2013, nuair a bhios sinn a’ comharrachadh an 40mh Ceann-bliadhna againn.

“Tha an tuiteamas sin gu math iomchaidh seach gum bi am baile ùr, ann an iomadh dòigh, na thaisbeanadh air amasan agus rùintean Shir Iain Noble agus nan Urrasairean aige a stèidhich SMO, gum biodh Gàidhlig, mar chànan, na h-adhbhar brosnachaidh do leasachadh eaconamach agus sòisealta san sgìre. Tha mi cinnteach às gum biodh iad air a bhith gu mòr air cùl na tha fo ar comhair an-dràsta.”

Dúirt Prionnsapal Sabhal Mòr Ostaig, an t-Ollamh Boyd Robasdan, “Tha lèirsinn agus ùr-ghnàthachas air a bhith nan comharran air Sabhal Mòr Ostaig bho thoiseach agus tha  Pròiseact àrd-mhiannach na Cille Bige gan taisbeanadh uair eile.

“Tha maoineachadh ERDF fìor chudromach seach gun leig e leis a’ Cholaiste teannadh air an obair a bhios co-cheangailte ri bhith a’ cur lèirsinn a’ Mhòir Phlana an gnìomh.  Bidh buannachd dhan Cholaiste is dhan choimhearsnachd ann an leasachadh na Cille Bige agus cuiridh e spionnadh às ùr ann an ath-bheothachadh eaconamach Shlèite, a chaidh a spreigeadh le stèidheachadh SMO ann an 1973.”

Dúirt Donaidh Rothach, Stiùiriche Leasachaidh, Maoineachaidh is nan Ealain ag Sabhal Mòr Ostaig, “Tha seo a’ toirt cothrom do SMO, ann an com-pàirteachas leis a’ choimhearsnachd ionadail, airson baile ùr, beothail is seasmhach a chruthachadh agus a’ Ghàidhlig a ghleidheadh ann an teis-meadhan na coimhearsnachd. ‘S e pròiseact lèirsinneach fad-ùine a th’ anns a’ Chill Bhig agus thèid a leasachadh mean air mhean airson caochladh ghoireasan a sholarachadh don Cholaiste fhèin is don choimhearsnachd ionadail.

“Thèid goireasan spòrs, air a bheil cruaidh-fheum, a liubhairt an lùib ìrean leasachaidh a’ Mhòir Phlana, agus taighean air prìsean reusanta, bùithtean is gnìomhachasan, toglaichean foghlaim is rannsachaidh, goireasan co-labhairt is thachartasan, taigh-òsta beag agus suas ri 75 taighean a thoirt gu buil.

“Chaidh na riaghailtean dealbhaidh aontachadh an lùib co-theacs an Aonta Dhealbhaidh airson dèanamh cinnteach gun coilean an leasachadh na h-ìrean as àirde a thaobh àrainneachd agus ailtearachd agus gum bi a’ Chill Bheag na deagh eisimpleir air leasachadh dùthchail a tha an dà chuid ùr-nodha agus seasmhach.”

Trácht 

Ciarán Dúnbarrach

Níl aon amhras faoi go bhfuil an togra seo an-dearfach do chúis na Gaeilge in Albain.

Is réabhlóideach an rud é chun 75 theach a thógáil do lucht na Gáidhlig.

Is léir gur laoch i measc na laochra é Iain Noble, an fear a chuir tús le Sabhal Mór Ostaig.

Is é an cheist ná – arbh fhéidir a leithéid a thógáil in Éirinn?

An mbeadh Foras na Gaeilge nó Údarás na Gaeltachta sásta a leithéid a mhaoiniú i mBreacGhaeltacht in Éirinn, agus muna mbeadh, cén fáth?

An mbeadh go leor fuinnimh fágtha i nGaeil na hÉireann chun tabhairt faoi?

Bhí pleananna ar bun chun a leithéid a thógáil i nDeisceart Thír Eoghain ach theip ar an togra de bhrí nárbh fhéidir leo ceadúnas pleanála a fháil do na tithe agus de bhrí gur cuireadh deireadh le deontas na heagraíochta a bhí taobh thiar de.

Féach chomh maith 

Tacaíocht níos mó ná mar a shíleadh don Ghaeilge in Albain

Tacaíocht níos mó ná mar a shíleadh don Ghaeilge in Albain

Is minic, ag léamh ábhar ar líne nó leathanach na litreacha i bpáipéar Albanach, go síleadh duine go bhfuil gráin ag formhór mhuintir na hAlban don Ghaeilge thall, léiríonn fianaise nua nach bhfuil sé sin fíor áfach.

Dar le heolas úr ó shuirbhé ‘Scottish Social Attitudes 2012’, creideann 48% d’Albanaigh gur cheart go mbeadh páistí ábalta dul chuig scoil ina dteagasctar na hábhair trí mheán Ghaeilge na hAlban seachas trí Bhéarla.Alba02

Shíl beagnach leath acu siúd a ghlac páirt sa suirbhé, as 1,229 duine san iomlán, gur chóir go mbeadh an ceart ag daltaí freastal ar aonaid lánGhaeilge – beag beann ar cibé áit ina bhfuil siad ina gcónaí.

Shíl 91% acu gur chóir go mbeadh an ceart céanna ag tuismitheoirí in áiteanna ar nós Eileanan an Iar ina bhfuil Gaeilge na hAlban fós á labhairt go coitianta, ní raibh acu 8% i gcoinne an cheart chun oideachas lánGhaeilge áit ar bith in Albain.

Dúirt breis is tríú chuid acu (34%) gur chóir go mbeadh daoine ábalta Gaeilge a labhairt le lucht leighis ar fud na hAlban agus dúirt 71% gur chóir go mbeadh an ceart seo ann i gceantair ina labhraítear Gaeilge. Níor ghlac 27% leis sin áfach, beag beann ar cibé áit ina bhfuil an duine.

Dúirt 76% go raibh siad den tuairim go raibh Gaeilge na hAlban ina “important part of Scottish heritage”, dúirt 86% gur shíl siad go raibh sí mar chuid thábhachtach d’oidhreacht na Gaeltachta agus na nOileán agus dúirt 24% gur shíl siad go raibh sé mar chuid d’oidhreacht s’acu féin.

Dúirt an tOllamh Lindsay Paterson ó Ollscoil Dhún Éidinn, a bhí i mbun an taighde seo, “These results show widespread support for Gaelic, probably much more extensively than is often supposed.

“The results also confirm that official efforts by Scottish governments of all political parties to raise the visibility and status of Gaelic are having an effect.

“We can safely say that Gaelic is regarded now as an important part of Scottish culture.”