Ar Chanúintí na Gaeilge


Tuairim le Ciarán Dúnbarrach

(Craoladh seo cheana ar RTÉ Raidió na Gaeltachta)

Agus mé ag scríobh an cholúin seo le tamall anuas, ní nach ionadh, scríobhaim sa chaighdeán oifigeil é, agus fiú agus mé á léamh, déanaimse an-iarracht cloí leis an lár-chanúint a leag m’iar-ollamh ollscoile, Dónall P. Ó Baoill amach.

Arú ‘nois a deir cáil mhaith agaibh, tá sé chun labhairt ar an Ghaedhalg fhéin!download

Tá – an uair seo faraor.

Má tá, i mo thaithí mar iriseoir Gaeilge tá fianaise daingean agam nach gcuireann lucht na Gaeilge nas mó spéis ine rud ar bith eile ná an Ghaedhaelg féin – agus sna canúintí sin go háirithe.

Feictear domhsa nach ‘eil aon cheist ann a fhaigheanns greim ar aird na nGael ná canúintí.

Muise, fuair Gaelscéal ‘hatemail’ féin ar an ábhar – é ar fad i mBéarla bhinn gan rian de chanúint ar bith!

Scríobh mé blag ar an ábhar ar na mallaibh agus buailtí d’alt chan fhuair mé riamh cosail leis a’s spriog sé go leor díospaireachta – mé ag tabhairt rabhadh d’fhoghlaimeoirí soineanta faoi na trollanna ar líne a bheas ag iarraidh canúintí bréagacha dara lámh a reic dófa.

Tá sé amuigh orm gur fear mór canúintí mé ar an ábhar gur scríobh mé dhá leabhar ar Ghaedhalg Oirthear Uladh agus go bheil blagannu á scríobh agam orthu.

publications4-24-1Scríobhann daoine chugam ag iarraidh mo chomhairle ar an ábhar agus ag iarraidh mise dul i gceannas ar éirí amach na gcanúintí.

Ach lig domh mo rún a scaoileadh libh coinfheascar inniu – tá mise fhín go mór ar son an chaighdeán oifigeil a scríobhadh oir’d agus is féadar.

Dar liomsa, cruthaíonn sé cudromacht eadar na canúintí agus go dtugann sé deis do chineál Ghaedhalg maireachtail mar theangaidh náiseanta.

Má tá, cathfaidh mé a rud éinteach a aideachadh – dá mbeinn beo in aimsir chogadh na gcanamhaintí bheinn ag taobhadh le hOsborn Ó hAimhirgín agus iad siúd a bhí ag iarraidh Gaedhalg an Chéitinnigh a úsáidiú mar chaighdeán, má tá, d’imigh sin agus tháinig seo agus scríobh an dream eile an stair.

‘Dé as a scríobh mé na leabhair mar sin, cad tuige na blagannu?

Bhál – Tá mé fhéin ag éascú ceardlann ar Ghaedhalg Ó Méith sa Ghaeláras ar an Iúir i láthair na huaire agus tá freastail iontach maith air – tá breis is cúig duine is fiche ag teacht amach chucu.

Mios tú i ndáiríre go dtiocfadh an méad céanna amach dá dtabharfainn ‘rang cruinnis’ nó ‘rang foghraíochta’ nó ‘rang saibhris’ air?

Cha dtiocfadh siad gan aon amhras.

Más féidir foghraíocht, nadarthacht agus saibhreas na Gaedhailge a theagaisc faoin lipéid ‘canúint’ cén dochar?

images (1)
Bearna, áit a bhfuil cainteoirí dúchais ach nach maireann an Ghaeilge mar theanga phobail.

Meallann sé na daoine mar cruthaíonn sé nasc idir an teanga agus an pobal, an teaghlach agus an duine aonair.

Is le muintir Ó Méith Gaedhalg Ó Méith, chan fheil sa chaighdeán ach ábhar scoile nár thaitin le daoine.

Cuireann daoine ceist orm ar cheart dúinn seanchanúintí a athbheochanú – tá an freagra céanna agam i gcónaí – cha bhaineann sé liomsa – labhair cibé dóigh a ba mhaith leat féin.

Tá mo shaith agam féin le daoine a chuireann béim ar chanúintí gan stop ach nach bhfeil ag iarraidh cudromacht ar bith ach lámh in uachtar a bheith aige canúint s’acusan – do mo cheartú fiú i mo thoigh fhéin!

‘Dé a spreag an racht seo?

Má tá, léigh mé alt le laoch de mo chuid ar na mallaibh agus bhí cáineadh ann d’acadúlacht na Gaedhailge as an iomadaí ama a chaitheamh ag teanamh staidéir ar chanúintí.

Chan aontaím leis – cha dearnadh go leor a deirim – tá go leor canúintí i mbéal a mbáis gan staidéar ceart déanta orthu ar bith.

Tá go leor aca nach bhféadfaí a shábháilt de bhrí nach bhfeil aon pháistí á dtógáil iontu nas mó.
Is é an fhírinne nach dtearnadh aon staidéar cuimsitheach eolaíochta ar mhéad dochrach mór des na chanúintí a bhfeil fágtha againn.

Cuir i gcás Gaoth Dobhair, Árainn Mhór, Na hOileáin Árainn, Inis Bó Finne, Rann na Feirste, Gort a’ Choirce, Dúiche Sheoige mar shampla – ach tá rud beaga ama againn sa cásanna sin.

Tá canúintí eile ann áfach, mar shampla Gaeilge an Tearmainn, Achréidh na Gaillimhe, Mhaigh Cuilinn, Bhearna, a rachfas in éag gan oir’d is facal acadúil scríofa orthu.

Má tá, chan fheil sé romhall chun staidéir teangeolaíochta a theanamh othru agus bheinn féin ag iarraidh go n-amharcfadh na hollscoileanna, an Roinn is an Foras, ar an cheist sul má bheas sé ro-mhall.

‘Dé is fiú a deir sibh, bhál, p’fheadfaí, lá éinteach amach anseo go suífidh scabhta le chéile chun staidéar a dhéanamh orthu, chun nasc orgánach a bheith acu leis an teangaidh agus chun í a fhoghlaim in athuair cosail le muintir Ó Méith Mara fhéin.

Dála an scéil, char bhac mé leis an chaighdeán oifigial don alt seo p’fhéadfaí nach mbacfadh mé léithe aríst eile.

Mo bhlag ar Ghaeilge Ó Méith http://oirialla.blogspot.com/

Gaeilge an Dúin http://cluaindaimh.blogspot.com/

Gaeilge Ard Mhacha http://irishofthefews.blogspot.com/

Gaeilge Thír Eoghain http://gaeltachtnaspeirini.blogspot.co.uk/

Gaeilge Reachlann agus Aontroma http://rathlingaelic.blogspot.co.uk/

Gaeilge Chill Chainnigh http://kilkennyirish.blogspot.co.uk/

Aon tuairim amháin ar “Ar Chanúintí na Gaeilge

  1. A Chiaráin a chara tá leisc orm dul a chaint ar chanúintí nó tá daoine an tugtha dóibh. Canúint Rann na Feirste a bhí á cleachtadh san áit ar fhoghlaim mise mo chuid Gaeilge fad ó shin agus bhíodh droch mheas á léiriú corr uair ar chaint na ndaoiní a bhíodh ina gcónaí fá scread asail ón cheantar sin sa taobh chéanna tíre. Canúnachas mire a shíl mé a bhí ansin ag an am agus sílim sin go fóill. Is dúal do lucht acadúlachta stáidéir a dhéanamh ar an saol atá thart agus ní miste sin mar abhar suime nó caitheamh aimsire ach ní shílim go mbaineann ceist na gcanúintí i nÉirinn an lae inniu leis an athbheochan teanga. Beidh canúintí ann i gcónaí is dóigh liom mar atá i ngach teanga ach tá cúrsaí cumarsáide gona n-iomad meáin ag laghdú á dtionchur . Sílim gur fusa a thuigeann daoine a chéile anois ná mar a thuig nuair a bhí mise óg is cuma cad é cuid den tír ar b’as iad agus is é is fearr mar sin é .mar a dúirt an té a dúirt is mar theanga náisiúnta a mhairfidh an Ghaeilge agus ní mar theanga a bhainenn le ceantar amháin seachas a chéile. anois dá mba acadúlaí mise rud nach bhfuil níor mhiste liom stáidéir a dhéanamh ar sochaí na ndaoine in Ó Meith mara nuair a bhí an teanga beo ann go fóill le fáil amach cad é thug a bás agus na ceachtanna atá le foghlaim as agus sinn ag tabhairt faoina athbheo agus ní dóigh liom mbainfeadh fuaim na bhfocal nó coimhréir na teanga lena bás.

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach /  Athrú )

Ceangal le %s